Betaurreko moreak jartzeko gonbita San Telmon, Laura Freixasen eskutik

Data

21.09.07 - 22.02.22

Lekua

Gipuzkoa - Donostia

Museoei begirada morez begiratuko zaie. (NAIZ)

Orain arte gizonezkoen begiradatik erakutsi diren hainbat esparru –zinema, historia, bidaiak eta artea– ikuspegi feministatik aztertzea da zikloaren helburua. Pilar Aguilar Carrasco, Ana López Navajas, Pilar Rubio Remiro eta Marian López Cao izango dira hizlariak.

Betaurreko Moreekin zikloa Clásicas y Modernas elkartearekin lankidetzan antolatu du San Telmo Museoak. Astearte honetan hasiko da.

Laura Freixas idazleak zuzendutako zikloak «emakumeen esperientziak, bizipenak eta ezagutzak baztertuz eta ikusezintasunera eramanez, jakintza eta diziplina ezberdinetan zeresan handia duten emakumeen ikuspegia» azaleratu nahi du. «Betaurreko moreak jantzi eta mundua beste era batera begiratzeak ikuspegi justuagoa, errealistagoa eta, beraz, inklusiboagoa eskainiko digu», adierazi diote.

Hala, lau saiotan, Pilar Aguilar Carrasco, Ana López Navajas, Pilar Rubio Remiro eta Marian López Cao adituek, betaurreko moreekin aztertuko dituzte zinema –Donostiako Zinemaldiaren garaian–, historia eta bidaiak –‘Bidaiarik luzeena. Lehen mundu bira’ erakusketarekin lotuta–, eta artea –azaroan zabalduko den ‘Baginen, bagara’ erakusketaren harira–.

Laura Freixasen esanetan «larrialdi politikoko ageriko arrazoiak direla eta, agenda feministak emakumeei zuzenean eragiten dieten gaietan jarri du arreta, hala nola genero indarkerian, sexu-jazarpenean, soldata arrakalean, jaiotza tasaren kontrolean edo etxeko lanetan eta zaintza lanetan. Hala ere, ikuspegi zabalago batek haratago joan beharko luke eta munduaren ikuspegi androzentrikoa zalantzan jarri, giza esperientziaren eta jakintzaren esparru guztietara begirada berri bat ekarriz, genero-ikuspegiarekin, ‘Betaurreko moreak’ izenez ezagutzen dena. Izan ere, Georg Simmelek duela mende bat baino gehiago idatzi zuen bezala, ‘eskakizun artistikoak eta abertzaletasuna, kosmopolitismoa, moral orokorra eta ideia sozialak, judizio praktikoaren baliozkotasuna eta ezagutza teorikoaren objektibotasuna, bizitzaren indarra eta sakontasuna; kategoria horiek guztiak beren forma eta helburuengatik unibertsalki gizatiarrak dira, baina beren errealizazio historikoan, maskulino hutsak’ (‘Erlatiboa eta absolutua sexuen arazoan’, 1911, Cultura femenina y otros ensayos). Ziklo honen helburua da, hain zuzen ere, zinemak, bidaiek, historiak edo artearen alorrek maskulinotik eta humanotik dutena mugatzea».

Zikloko hitzaldiak 19.00etan izango dira, gaztelaniaz. Sarrera doakoa izango dute, baina hitzaldiak presentzialki ikusteko lekua aurrez erreserbatu beharko da webgunearen bidez. Gainera, saioak zuzenean emango dira museoaren webgunean.

Astearte honetan ‘El cine con gafas violetas’ atalak irekiko du zikloa. ‘Mirar lo que vemos: deber feminista’ izenburupean arituko da Pilar Aguilar Carrasco. «Tamalez, masiboki zabaltzen den ikus-entzunezko fikzioak androzentrikoa eta misoginoa izaten jarraitzen du, eta gizonezkoen nagusitasunera eta emakumezkoen mendetasunera bideratzen du. Badakigu ikus-entzunezko kontakizunak gure munduan duen paper nagusia eta gure iruditeria (taldekoa zein banakakoa), gure sentimendu-mapak, gure nahiak eta gure itxaropenak modelatzeko duen ahalmena. Beraz, guztiz beharrezkoa da ikus-entzunezko fikzioak gure aurrerapenak islatzea eta sustatzea, horiek erakutsiz, ilustratuz, ezproiatuz. Horretarako, bi ardatz landu behar ditugu: batetik, pantailek egiten dizkiguten proposamenei buruzko begirada kritikoa hezi behar dugu, eta, bestetik, gizartean partekatutako kontakizun berriak sortu behar ditugu, gure begirada gizartean legitimatzeko eta ahotsa emateko», adierazi dute.

Pilar Aguilar Carrasco egungo feminismoaren zine kritikari nabarmen eta errespetatuenetako bat da.

‘La Historia con gafas violetas’ da Ana López Navajas-ek irailaren 30ean eskainiko duen bigarren saioaren izenburua. «Emakumeak historiaren eta kulturaren protagonista izan dira betidanik, hala ere, ez ditugu gogoan izaten, ezta ezagutzen ere. Haiei buruz dugun informazio faltak, isiltasunak, pentsarazten digu ez dutela ia ezertan lagundu, haien garrantzi sozial ezaren ideia helarazten digu. Horiek ezagutzeko, ibilbide labur bat egingo dugu emakumeek garapen kulturalari egindako ekarpenen historia luze eta mamitsuan, bai eta gizartearen, espazioen eta interesen aurrerapenetan ere. Eta nola ekarpen horiek gakoak ematen dituzten, beste ikuspegi batetik, gertaera historikoak ulertzeko, oraingoan emakumeek eta gizonek partekatzen dituztenak. Kulturako eta zientziako emakumeak ez ezik, abenturazaleak ere ikusiko ditugu, eta arreta berezia jarriko diegu abentura transozeanikoetan gizonei lagundu zieten emakume zorrotz haiei, hala nola Ameriketara iritsi zirenei, Elkanoren mundu biran egon zirenei edo Ozeano Barean nabigatu zutenei. Horiek guztiek ukatu zaigun historia baten ikuspegi aberatsagoa eta askotarikoagoa osatzen dute», azaldu dute.

Ana López-Navajas doktorea eta ikertzailea da Valentziako Unibertsitatean. Bere lan-ildoak hezkuntzaren edukietan emakumeen kultur ekoizpena berrezartzera bideratuta daude.

‘El viaje con gafas violetas’ hitzaldia eskainiko du urriaren 6ean Pilar Rubio Remirok. «Bidaia denboran eta espazioan egindako desplazamenduaren emaitza bada, emakumeek mugikortasunarekin eta kanpo-espazioaren esplorazioarekin duten lotura konkista geldoa izan da, baina gogorra, denboran zehar. Emakumeen historia genero-roletarako ezarritako mugak ez betetzeko ahaleginetik ere marraz liteke: kanpokoa, maskulinotasunaren, autonomiaren, ekintzaren eta mugimenduaren ekintza-lurralde gisa; barrukoa, femeninotasunaren, pasiboaren eta mendekotasunaren esfera gisa. Lurralde-logika horiek desarmatzen antzinatik saiatu dira emakumeak, eta garai bakoitzean konfinamenduaren urraketaren adibide nabarmenak egon dira. Emakumeak, subjektu bidaiari gisa, kasu liluragarrien historia luze bat kateatzen du, jakinda kanpoko esperientzia eta mugikortasuna askatasunaren eta autonomiaren esperientzia direla», diote.

Pilar Rubio Remiro editorea, literatur kritikaria, hainbat hedabidetako artikulugilea, kultur kudeatzailea eta liburu aurkezlea da. Bere espezializazio gaiak genero ikuspegidun bidaia, bidaia literatura garaikidea eta Asia eta Afrikako narratibak dira. Gaur egun, La Linea del Horizonte Ediciones-en sortzailea eta zuzendaria da.

‘Museos con gafas violetas’ saioarekin bukatuko da zikloa. Marian López Caoren eskutik egingo da 2022ko otsailaren 22an.

«Zer ekintza erakusten dituzte museoek? Zeintzuk ezkutatzen dituzte? Nortzuk dira protagonistak? Nortzuk dira bigarren mailako aktoreak? Nortzuk dira zure bisitariak, ikusleak? Non daude emakumeak museoetan? Galdera horiek kultura arloan duela hamarkada batzuetatik egiteke dagoen eztabaida bat irekiko dute, museoek eredu, jokabide eta figura garrantzitsuen transmisore gisa duten eginkizun hezitzaile eta sozializatzailea azpimarratuz. Duela hiru hamarkada baino gehiagotik, feminismoa genero-ikuspegitik – justizia sozialetik – museoen egitura eta diskurtso sinbolikoa aztertzen hasi da, eta erakunde hori desberdintasun-narratiben transmisore gisa adierazi du. Aldi berean, museoen barruan gero eta pertsona gehiago hasten dira aztertzen zer elementu birpentsatu behar diren, zer elementu birkonfiguratu behar diren eta zein eraldatu behar diren. Hitzaldi honetan museoa desegiteko kategoria batzuk aztertuko ditugu, kasu-azterlanen bat planteatuko dugu eta erakunde horiek berritzen hasi diren ekimen batzuk aipatuko ditugu», iragarri dute.

Marian López Cao Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Arte Hezkuntzako katedraduna da. Arte Hezkuntzan doktorea, Arteterapeuta eta Esku-hartze Psikoterapeutikoko Masterra. Ikerketa feministen Institutuko zuzendaria izan da (2007-2011) eta Mujeres en las Artes Visuales (MAV) elkarteko presidentea (2012-2017).

Kokapena

San Telmo Museoa
Zuloaga Plaza, 1
Donostia. Gipuzkoa