Urriaren amaiera iristearekin batera ordua aldatzera behartzen gaituzte, gauak luzatu egiten dira, haizeak basoetako orbelak astintzen ditu eta itzalek bestelako itxura hartzen dute. Santu Guztien Eguna ate joka dugu, eta Euskal Herriko txoko askotan badirudi antzinako kondairak berriro esnatzen direla. Baina aurten, sorginak, lamiak eta basajaunak ez dira beldurra eragiten duten bakarrak izango. Hauteskundeak ere hor daude, eta hautetsontzietatik atera daitezkeen emaitzek bat baino gehiago izutu dezakete. 

Euskal mitologiaren munduan, gaua ez da inoiz gau hutsa izan. Baso ilunetan, kobazulo sakonetan eta mendietako tontorretan, naturaz gaindiko izakiek beren lekua izan dute mendeetan zehar. Mari, Anbotoko dama, ekaitzen eta naturaren indarren irudi bihurtu da, lamiak erreka eta iturri bazterretan agertu ohi dira herri-ipuin askotan eta basajaunak, basoen zaindari gisa, bizi dira euskal iruditerian. Kondaira horiek beldurra eta errespetua nahasten dituzte, gizakiak kontrolatu ezin duenaren aurrean sentitzen duen ezinegona gogoraraziz. 

Baina zer gertatzen da gaur egun? Antzinako izaki horiek gure artean biziko balira, zer pentsatuko lukete gure gizarteaz? Agian, Mari bera ere kezkatuta egongo litzateke lurra nola tratatzen dugun ikusita. Lamiak, berriz, harrituta geratuko lirateke ibaien egoerarekin. Eta basajaunek, basoen zaindari izanik, ez lukete ulertuko zergatik suntsitzen dugun hainbeste zaindu beharrekoa. 

Hala eta guztiz ere, badago beldur modernoago bat, kobazuloetatik ez datorrena, gaueko oihu misteriotsuetatik edo sorginen erratzetatik, hauteskundeetatik baitator. 

Hauteskunde-kanpainak aurrera egin ahala, alderdien promesak, eztabaidak eta aurreikuspenak gure eguneroko elkarrizketetan sartuko dira. Inkestek galderak sortuko dituzte, emaitzek ziurgabetasuna eragingo dute eta herritar askok kezka bera izango dute, alegia, zer gertatuko da biharamunean? 

Batzuentzat, beldurra aldaketak ekar dezakeenari lotuta dago. Beste batzuentzat, gauzak berdin jarraituko duten susmoari. Batzuek eskubide sozialen etorkizunaz kezkatzen dira, beste batzuek ekonomiaren, etxebizitzaren, euskararen edo ingurumenaren inguruan dituzte zalantzak. Hauteskunde bakoitzak itxaropenak eta beldurrak pizten ditu, eta emaitzek eragin zuzena izan dezakete gobernuen lehentasunetan eta politika publikoetan. 

Imajinatu hauteskunde-gaueko eszena, alde batetik telebistako pantailan emaitzak agertzen ari dira, zenbakiak aldatzen doaz eta, bestetik, etxean isiltasuna nagusitzen da. Bat-batean, leihoak kolpe egiten du haizearen eraginez. Argia keinuka hasten da. Kanpoan, urruneko mendi baten siluetan, norbaiten itzala mugitzen dela dirudi... 

Ez da sorgin bat. Ez da basajaun bat... Botoen zenbaketaren emaitza izango da, agian, etorkizunari buruzko galdera berri bat ekarriko duena, bada. 

Santu Guztien Egunaren inguruko ospakizunek bizidunen eta hildakoen arteko harremana ekartzen digute gogora, baita heriotzaren aurrean gizakiak sentitu izan duen beldurra ere. Euskal Herrian, Gau Beltzak eta antzinako sinesmenek toki berezia dute ospakizun horien iruditerian, nahiz eta gaur egungo ohiturak herriz herri aldatu. 

Eta zer da, bada, beldurra, ez bada ezagutzen ez dugunaren aurrean sentitzen duguna? Batzuetan, mamuen itzalak ikaratzen gaitu, beste batzuetan etorkizunak. Hauteskundeen kasuan, ordea, badago funtsezko desberdintasun bat, hauxe, emaitzak ez dira naturaz gaindiko indarren esku geratzen, herritarren botoek osatzen dituzte, eta ondorioak erabaki politikoen, negoziazioen eta gobernuen jardunaren bidez gauzatzen dira. 

Horregatik, hauteskundeen inguruko izuak ez du paralizatzen gaituen beldurrik izan behar. Kezka hori galderak bihur daiteke, honakoak, zer proposatzen dute hautagaiek? zer ondorio izan ditzakete beren politikek? zer informazio dugu eskura, zer geratzen da promesen eta kanpainako mezuen atzean? 

Galdera horiek egitea, agian, sorgin baten madarikazioari aurre egitea baino zailagoa da. Baina baita erabilgarriagoa ere. 

Imajinatu, azkenik, gauerdia dela. Herriko plazan lainoa ari da pilatzen, elizako kanpaiak entzuten dira urrunean eta basoko bide batetik norbait hurbiltzen ari da. Herritarrek arnasari eusten diote. Nor ote da? Mari? Lamia bat? Antzinako sorgin bat? 

Ez. Hauteskunde-emaitzak aztertzera datorren herritar bat da, eskuan egunkaria eta buruan galdera mordoa daramatzana. 

Euskal mitologiako izakiek gure beldurrak irudikatzeko balio izan dute belaunaldiz belaunaldi. Gaur egun, beldur horietako batzuek beste aurpegi bat dute, zera, ziurgabetasuna, desinformazioa, promesa bete gabeak eta etorkizunarekiko kezka. Ez dago, ordea, emaitza politiko jakin bat berez hondamenditzat edo salbaziotzat jo beharrik. Horren ordez, merezi du gertatzen dena arretaz aztertzea eta ondorioak, berriz, datuekin, erabakiekin eta esperientziarekin neurtzea. 

Santu Guztien Egunean, kandela bat piztuko dugu gure hildakoak gogoratzeko. Gau Beltzean, berriz, beldurrei barre egingo diegu agian, mozorroen eta kondairen artean. Baina hauteskundeak igarotakoan, argia piztuta mantentzea komeni da, informazioa bilatzeko, eztabaidatzeko eta gertatzen dena ulertzeko. 

Azken batean, gau beltzenak ere egunsentia izaten du. Eta hautetsontzietatik aterako diren emaitzak, gustukoak izan ala ez, ez dira istorioaren amaiera. Herritarrok elkarrekin eraikiko dugun hurrengo kapituluaren hasiera baizik.