Lakuako Gobernuko Justizia eta Giza Eskubideetako sailburu Maria Jesus San Jose buru izan da asteazken honetan, Bilbon, 2025eko Rene Cassin saria emateko ekitaldian. Sariak Francesca Albanese Palestinar Lurralde Okupatuetarako Nazio Batuen kontalari bereziaren ibilbidea aitortu du aurten; Albanese da erantzukizun hori bi agintalditan jarraian betetzen duen lehen emakumea.

Ekitaldian hainbat agintari, erakunde sozialetako ordezkariak eta giza eskubideen arloko profesionalak bildu dira. Albanese ezin izan da egon agenda arazoengatik, eta, beraz, epaimahaiko kideek jaso dute saria haren izenean, Arritxu Marañon Giza Eskubide, Memoria eta Bizikidetza sailburuordea buru.

Bere hitzaldian, San Josek sarituaren «ausardia, zorroztasun juridikoa eta independentzia etikoa» nabarmendu ditu; ezaugarri horiek, azpimarratu duenez, «definitzen dituzte giza eskubideak jartzen dituztenak edozein presio politikoren edo egoeraren araberako edozein interesen gainetik».

Zigorgabetasuna salatzea

Nabarmendu ostean Albanesek egindako lana eskubide urraketak dokumentatzen, zigorgabetasuna salatzen eta nazioarteko zuzenbide humanitarioa betetzeko eskatzen, azpimarratu du «ahotsa eman» diela «diskurtso ofizialetatik kanpo geratu ohi direnei: familia desplazatuak, hezkuntzarako sarbiderik gabe geratutako adingabeak, arretarik jasotzen ez duten zaurituak eta egunerokoan indarkeriaren eraginpean bizi diren komunitate osoak».

Horregatik, Albaneseren lanak nazioarteko komunitatea interpelatzen duela gaineratu du, eta honakoa ere gogorarazi nahi izan du: «gizateria gisa ezarri ditugun arauak ezin dira gomendio hutsak izan, betebehar juridiko eta etikoak baizik».

Sailburuak gizarte guztiei eragiten dieten krisi klimatiko, energetiko, ekonomiko eta geopolitikoek markatutako egungo testuinguru globalari buruz hausnartzeko ere baliatu du bere diskurtsoa, eta, ohartarazi duenez, inor erabat salbu ez badago ere, «denok ez gaude zaurgarritasun egoera berean». Behin hori esanda, gogoratu du munduko eskualde askok jarraitzen dutela gatazka luzeak, herritarren lekualdaketa masiboak eta nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urraketa larriak jasaten.

San Josek espresuki aipatu ditu Ukraina, Sudan eta Palestinako kasuak, non «helburu zibilei eraso egiten jarraitzen duten eta herritarrak sufrimenduaren eta ziurgabetasunaren artean bizi diren». Irmo nabarmendu du: errealitate hori «ezin da normalizatu».

«Bakea justiziarekin»

Ildo horretan, Rene Cassin sariaren epaimahaiak egindako deia babestu du, nazioarteko zuzenbidearen errespetuan eta krimen guztien zigorgabetasunaren amaieran oinarritutako justiziazko bakea eskatzeko, krimenen egilea edozein dela ere. «Ez dago bake posiblerik egiarik, bermerik eta nazioarteko koherentziarik gabe», adierazi du.

Era berean, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren balioa aldarrikatu du, «gizateriak izenpetu duen itun etikorik anbiziotsuena» eta «ziurgabetasun garaian ezinbestekoa den iparrorratz morala» dela nabarmenduz.

Giza eskubideek beti etorkizunerako begirada dutela azpimarratu du, eta gizartearen ardura dela balio horiek belaunaldi berriei transmititzea. «Eskubideak ez dira heredatzen, egunero defendatzen dira», adierazi du, eta, ohartarazi duenez, «axolagabekeria arriskua da demokraziarentzat, eta memoriak eta erantzukizun kolektiboak, berriz, berme gisa jarduten dute».

Ildo horretan, azpimarratu du erakundeak indartzeko, bizikidetza zaintzeko, gorrotoa baztertzeko eta pluralismoa gizarte aske baten zutabe gisa defendatzeko beharra.

Francesca Albaneseri egindako aitorpena, sailburuak esan duenez, «ez da omenaldi indibiduala bakarrik, baizik eta defendatzen ditugun balioak ez direla bakarrik sostengatzen gogoratzen duen oroigarri kolektiboa». Kontalariari eskerrak eman dizkio publikoki kontalariari bere kemenagatik, dedikazioagatik eta egiarekin eta biktimekin duen etengabeko konpromisoagatik, eta, adierazi duenez, bere lana «itsasargi bat da mundu gizatiarrago, bidezkoago eta askeago batean sinesten dugunontzat».

2003an sortutako saria

2003an sortutako Rene Cassin sariak giza eskubideen defentsan egindako ekarpenagatik nabarmentzen diren pertsonak eta erakundeak saritzen ditu urtero. Baionan jaio eta Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren bultzatzaile nagusia izan zen legelariaren izena darama; 1968an Bakearen Nobel saria jaso zuen Rene Cassinek.

Aurreko edizioetan, UNRWA edo Heriotza Zigorraren Aurkako Nazioarteko Batzordea bezalako erakundeek jaso dute saria, baita Alec Reid, Federico Mayor Zaragoza, Dora Maria Tellez edo Elisa Loncon bezalako pertsonek ere.

Lakuako Gobernuak «nazioarteko begirada eta giza eskubideekiko konpromiso irmoa» izateko duen borondatea berretsi du 2025eko edizioak, sailburuak ekitaldia amaitzeko nabarmendu duenez.