Krisia ekosoziala da, orokorra, baina fosilak jarri dituzue jomugan. Zergatik?

GORKA LAURNAGA:

Krisi ekosozial batean gaude, baina aldagai nagusietako bat klima aldaketa da. Hortaz, erregai fosilak identifikatzen ditugu bizitzarendako mehatxu handientzat. Bertzetik, Euskal Herrian badaude eragile asko agroekologia edo mugikortasuna bezalako arloetan, baina uste dugu trantsizio energetikoaren eta deskarbonizazioaren eremuan ekarpena egiten ahal dugula, badagoela hutsune txiki bat.

Euskal Herria petronazio bat dela diozue. Zer da hori eta nola iritsi gara horra?

LOREA FLORES:

Hamarkadatako eboluzioa da. Erregai fosilek izan dituzte onura batzuk, ahalbidetu dute industrializazioa eta abar, baina aspalditik dakigu zer inpaktu dakarten.

G.L.:

Azken 200 urteetako kapitalismoa sostengatu da fosilen ezohiko hornidura batean. Kapitalismo fosil bat izan da. Milioika urtez metatzen joan den altxor energetikoa kontsumitu dugu modu ero batean. Kostatzen da ikustea gure inguruan dauden objektu guztiek atzean aztarna energetiko fosil bat dutela. Iceberg fosil batean bizi gara, ez gara ohartzen ez dugulako ikusten, baina gure azpian azpiegitura fosil izugarria dago.

Biztanleko, munduko batezbestekoaren bikoitza kontsumitzen dugu euskal herritarrok. Badugu horren kontzientziarik?

G.L.:

Hortaz sortu da Stop Fosilak, esateko petronazio bat garela, eta gaur-gaurkoz, Ipar Globaleko gizarte batean bizi garen heinean, kolonialismo eta harrapakeria energetiko batean bizi garela. Icebergaren irudira itzulita, ez dugu ikusten azpian duguna; batetik, geografikoki erregai fosilak erauzteko tokiak kanpoan daudelako, Hego Globalean gehienbat. Bestetik, inpaktuak ere badaude denboran sakabanatuak. Horrek egiten du erregai fosilen arazoaren kontzientzia ez izatea hain lehen lerrokoa.

Baina Euskal Herrian, oraingoz, 50.000 petrolio upel ari gara kontsumitzen egunero. Bortz aireportu ditugu, gure karrikak kotxez inbadituak ditugu , ia bi milioi auto partikularrekin, galdara gehienak gas bidezkoak dira...

Non uzten gaitu munduan dependentzia honek?

L.F.:

Egunez egun argi gelditzen da. Orain mintzagai izan dezakegu Trumpek Venezuela eta Groenlandia jarri dituela fokuan, baina duela urte batzuk, Ukraina eta Errusiaren arteko gerra zela-eta, gas inportazioak murriztu eta krisi energetiko bat bizi izan genuen. Hori da bertze arazoetako bat, gure herritik kanpo dauden baliabide batzuen guztiz mendekoak gara. Gure segurtasun energetikoa ez da segurua, eta gure energia ereduarekin ari gara bertze herrialde batzuetan injustizia eta gerrak sustatzen.

G.L.:

Konplize gara. Gaur egun, energetikoki, Trumpen bandoan gaude euskaldunok.

Diagnostiko horren aurrean, trantsizio justu eta azkarra proposatzen duzue. Zer da justua eta zergatik behar du izan azkarra?

L.F.:

Azkarraren kontua ez dugu guk markatu, planeta bera markatzen ari da, eta zientziak erran digu. Ez badugu planetaren batez besteko tenperaturaren igoera 1,5 gradutara mugatzen, bizitza ez da erraza izango. IPCCk epemuga batzuk markatu ditu: 2035erako berotegi efektuko gas isurien %55 murriztu behar dugu, eta 2040rako %100.

Eta justua izan behar du, alde batetik, globalki, Ipar Globalak duen erantzukizunarengatik. Gehiago eragin dugu aldaketa klimatikoa eta, gainera, inpaktuak askoz larriagoak dira Hego Globalean. Hemen, bestalde, zaurgarriagoa den jendeak pairatzen ditu inpaktu handienak, eta trantsizioak hori kontuan hartu behar du. Egonen dira sektore ekonomiko batzuk murriztu beharko direnak, eta agian bertze batzuk handitu, eta soluzioek denentzat izan behar dute.

Abiadura eta justizia bateragarriak dira?

G.L.

: Ez bada azkarra, ez da justua. Hori da arazoa, zeren etxea dago sutan. Mundua egiten ari da tik-tak, eta funtsezkoa, orain, su itzalgailuak hartu eta erabiltzea da. Baina azkarra izateko, justua izan behar du; jendeak ez badu sentitzen bere trantsizioa dela, orduan ere ez da gertatuko.

Trantsizioan berriztagarriak funtsezkoak direla diozue.

L.F.:

Urteetan etsipen eta inpotentzia handia egon da klima aldaketaren gaiarekin. Baina ikusten ari gara irtenbide erreal eta positiboak martxan daudela munduan: nekazaritza birsortzailea, Parisko kaleen berdatze lasterra, Kopenhageko mugikortasun eredua, ikatz zentralak ixten ari dira... Eta berriztagarriak ere eraldaketa horren funtsezko osagaia dira. Klima aldaketa geldotzea eta planeta berriro berdatzea posible da eta egin behar dena da horren alde azkar jarri lanean.

Eskala ertain eta handikoak ere beharko ditugula diozue.

L.F.:

Badaude gero eta ikerketa gehiago erraten dutenak teilatuetan jarriko dugunarekin ez dela aski bizitza duin bat mantentzeko.

G.L.:

Ekopolek duela ez asko aztertu zuen zein zen Gasteizko teilatuetako plaken ekoizpenaren potentzial maximoa, eta emaitza da teilatu posible guztiak erabilita, kontsumo elektrikoaren %38 bakarrik sortuko litzatekeela. Oroitu behar da elektrikoa dela soilik gure kontsumo energetikoaren bosten bat edo laurden bat.

Dilema ez da desazkundea edo berriztagarriak, biak behar dira. Benetako dilema da fosilak edo elektrifikazioa. Trumpen petrolioa edo Euskal Herrian sortutako energia. Guk nahikotasun energetikoa nahi dugu. Gutxiago kontsumitu behar da eta xahutze energetikoak baztertu, baina nahikoa ekoitzi behar da eskubide sozialak bermatzeko.

Zenbait berriztagarriekin haserretu dira, baina, erraten den bezala, guk gelako elefantea seinalatu nahi dugu: petroliozko elefante erraldoia.

Administrazio publikoei zer eskatuko zeniekete.

L.F.:

Belarritik tirako genieke. Planifikazio egokiak egin behar dira, eta gizartearen parte hartzea sustatu behar da, eta hori ez da egin. Eta agian, gaur egungo egoera katramilatsu honen arrazoietako bat hori da.

G.L.:

Bultzatu behar da eredu ahalik eta publikoena eta komunitarioena. Herritarren esku jarri behar da energia, eta horretarako tresna instituzionalak erabili behar dira. EEE eta Atena, adibidez. Orain, horretarako ere beharrezkoa dena da jendeak hori eskatzea.

Hiru aukera daude, azken finean. Edo ez da egiten trantsizioa, gaur egun bezala, edo egiten da modu basati eta okerrenean, edo hirugarren aukera: energia trantsizioaren lema guk hartu eta parte hartzen hasi. Eta ez bakarrik alternatiba txikietan, baizik eta eskalako eraldaketen lehiari ere helduz.

Trantsizio hau sakrifizio moduan ulertzen da askotan, baina izan dezake onurarik?

G.L.:

Trantsizioa da ardura bat, eta aldi berean, aukera bat gizartea eta ingurumena hobetzeko. Azpiegitura fosila ikusezina zaigunez, berriztagarriak beti perfekzioarekin alderatzen ditugu, eta orduan beti galtzen ateratzen dira. Baina berriztagarriak alderatu behar dira, batez ere, gure errealitate fosilarekin.

Eta hor onura handiak dituzte. Batez ere deskarbonizazioari begira. Baina bioaniztasunaren ikuspegitik ere onurak izan ditzakete, aldaketa klimatikoa izanen delako XXI. mendeko bioaniztasunaren galera kausa nagusia.

Osasun ikuspegitik, aire kutsadura da munduko heriotza kausa nagusietako bat, eta %85 murriztu daiteke, ikerketen arabera. Euskal Herrian, Muskizen dago Espainiar Estatuko petrolio findegi handiena.

Onurak energiaren demokratizazioan ere badaude. Fosilekin gu basailu gara. Aldiz, energia berriztagarriek zabaltzen dute aukera burujabetza indartzeko. Horrekin batera, gatazka geopolitiko asko, Persiar golkotik Venezuelara, fosilen arpilatze inperialistarekin lotuta dago.

Eta azkena, arrunt inportantea. Kontsumoa txikitzea garrantzitsua da, eta hemen ere, energia berriztagarriak teknologia fosilak baino aise eraginkorragoak dira, xahutzea asko murrizten da.

L.F.:

Eta aipatuko nuke, halaber, ahantzi egiten delako, onura ekonomikoak ere badituela norbanakoendako. Egun, energia berriztagarriekin sortutako elektrizitatea askoz merkeagoa da gasarekin, nuklearrarekin edo petrolioarekin sortutakoa baino. Horrek pobrezia energetikoan eragiten du. Eta gogorarazi behar da denek ezin dutela plakarik jarri beren teilatuetan.

Delako sakrifizio lurraldeen harira, hiri eta landaguneen arteko talkaz hitz egiten da.

G.L.:

Niri pixka bat azala gorritzen dit guk, Ipar Globaleko herritarrok, munduko %10 aberatsaren parte garenok, sakrifizio eremuez solas egiteak. Gainera, behintzat dokumentu ofizialetan, sakrifizio eremuak jorratzean, ingurumen inpaktu oso handiak dituen tokiez hitz egiten da, non bizitzea ia-ia ezinezkoa den. Horren arabera, Euskal Herrian, sakrifizio eremu bat egotekotan, Muskiz da.

Hori esanda, Euskal Herrian, landa eremua eremu suburbano bat da, eta bertako energia kontsumoak, pertsonako, hirietakoak baino handiagoak dira. Ni herri txiki bateko baserritar auzo batekoa naiz, eta niri egunero taxi bat etortzen zitzaidan etxera. Egunero. Ikustekotan sakrifizio eremu bat Euskal Herrian, igual ikusten dut lehenago Bilboko San Frantzisko auzoan edo Iruñeko Arrosadian, hirietako eremu prekarizatuetan.