Mediku profesional apartak diren pertsona asko ezagutu ditut, beren zerbitzu bokazioarekin muineraino konprometituta dauden langileak. Beste batzuk ere ezagutu ditut, langile klasearen errealitatearekiko lotura lausotua dutenak. Lanbide guztietan bezala, mota guztietakoak daude. Zuzendaritza kargu edo erantzukizun handiko postu batek ez du inor klasista bihurtzen, baina kartzinogeno gisa joka dezake; ez du despotismoaren edo klasismoaren arazoa ziurtatzen, baina arriskua esponentzialki handitzen du. Burura igotzen den agintearen sindrome zaharra da. Baina gaur pertsona indibidualetatik harago joan nahi dut. Euskal osasungintza publikoaren arazo endemiko bati buruz hitz egin nahi dut, hamarkadetan enkistatua eta nekatu arte normalizatua: lanaldi osagarria deitzen den horri buruz.

2006an negoziatutako Osakidetzako Hitzarmenaren 28. eta 29. artikuluak ez dira hutsalak. Gainkarga egituratu baten legeztatzea dira. Imajinatu 2.500 langile inguruko unibertso bat: ospitaleko espezialitateetako fakultatibo gisa lan egiten dute eta lanaldi osagarria aplikatzen zaie. Orduan onartutako hitzarmenak –Satse, SME, CCOO, Utese, SAE eta UGT sindikatuek sinatua– hilabetero 24 orduko hiru guardia egitera behartzen ditu. Guardiatan bakarrik, urtean 800 ordu gehigarri inguru batzen dituzte: %50 gehiago, Osakidetzako edozein pertsonaren 1.592 orduko lanaldi arruntaren aldean.

2006an aplikatutako logika maltzurra zen bere sinpletasunean: profesionalen defizit kronikoaren aurrean, irtenbidea jada jardunean ziren medikuak, beharturik, gainkargatzea izan zen. Ez zen plana, adabaki instituzionalizatua baizik. Sistema baten kolapsoa pertsona gutxi batzuen sorbaldetan kargatzea normalizatu zen. Gabezia hori hala kudeatuta, zuzendaritzak seme-alabak zaintzeko baimenak ukatu izana justifikatzeko ere balio izan du, zerbitzuaren beharretan oinarrituta. Ez dugu horrelako osasungintza publikorik merezi. Ez dugu merezi langileen eskubideak etengabe ukatzean oinarritutako osasungintza publikoa. Ez luke inork 24 ordu jarraian lan egin behar, Osakidetzan inork ez luke 1.592 ordu baino gehiago lan egin behar. Inork ez luke bere bizitza bere erantzukizuna ez den defizit baten harrapakeriari lotu behar. Inori ez litzaizkioke bere eskubideak ukatu behar ohiko zerbitzuaren beharretan justifikatuz. Lan osasungaitza ezin da osasun publikoaren oinarria izan. Denok gaixotzen gaituen zentzugabekeria da.

Hitzarmen hori, gainera, opakua da. «Kategoria jakin batzuei» buruz modu lausoan hitz egiten du eta, gainera, egoiliarrak prestakuntzako eta lan gainkargako linbo batean mantentzen ditu, beren orduen kontrol sistema erreala gabe. “Letra odolarekin sartzen da” printzipio inplizitua dirudi: praktika handiak, ongizatearen kontura, ustez profesional hobeak forjatzen ditu. Egia esan, burnout-a eragiten du eta onura perbertsoa sortzen du defizitaren kudeaketarako.

Hemeretzi urte igaro dira. Eredu hau ez da larrialdiko eredua; eredua da. Eta bere negoziazioa Gasteizen egiten da, ez Madrilen. Bere negoziazioak ez die soilik Osakidetzako langileei eragiten, gizarte osoari eragiten digu. Horregatik, eztabaida ezin da mahai sektorialetan bakarrik jorratu, are gutxiago eztabaida diktadore batek ezarritako erresuma baten hiriburuaren mende utzi. Eztabaidak publikoa izan behar du, eta hemen erabaki behar dugu.