30/05/2020

Reportage
Palestina
CAF, euskal esku hartzea okupazioan eta bertako langileen erantzun eredugarria

Okupazioak egiten duen urrats bakoitza egonkortzeko estrategian ezinbesteko papera jokatzen du Jerusalemgo Tren Arinak. CAF konpainiak proiektu horretan esku hartzea erabaki zuen, nahiz eta palestinar ordezkariek, enpresako langileek eta Euskal Herriko makina bat eragilek kontrakoa egiteko eskatu dioten.

Koldo SAGASTI
0530_cafeko_langileak

Datozen asteak erabakigarriak izango dira Ekialde Hurbileko oreka geoestrategikoaren etorkizunerako. Uztailaren 1etik aurrera Israelgo Administrazioak sionismoaren xede historikoetako bat gauzatzeko prozesua martxan jar lezake: Zisjordaniako eremuak bereganatzea.

Halaxe iragarri du Benjamin Netanyahuk, hirugarren saiakeran eta ustelkeria kasuen itzalpean, Gobernua osatzea lortu eta egun batzuetara. Egitasmoak, gainera, AEBetako Administrazioaren babes osoa dauka; izan ere, Donald Trumpek iragan urtarrilaren 28an aurkeztu zuen “Mendeko Akordioa” izeneko proiektua anexio prozesu horren ataria baino ez da. Mandatari estatubatuar eta israeldarrek alde bakarrez aurkeztutako ituna Jared Kushner enpresari sionistak kozinatu zuen. Kushnerrek, Trumpen suhia izateaz gain, Netanyahurekin familia-harreman estuak ere baditu; eta bere egitasmoan, besteak beste, Zisjordanian kolonia «ilegalek» (okupatzaileen hizkeran) okupatutako eremuari zilegitasun bermea emateko asmoa bildu du. Gauzak horrela, datozen asteotan gauzatuko den anexioa urte luzez mamitutako prozesu baten gailurra baino ez da izango.

Baina mapen gainean diseinatutako bereganatze prozesu horrek lur gainean ere izan du bere isla. Zisjordaniako eremuen okupazioa, berez, legez kontrakoa da nazioarteko zuzenbidearen ikuspuntutik, eta bertan ezarritako kolonoen kokalekuek talka egiten dute Nazio Batuetako Segurtasun Kontseiluko 2334. ebazpenarekin zein Genevako eta Erromako itunekin, legedi horiek espresuki debekatzen baitute indar okupatzaileak eremu okupatuetara populazioa mugitzea.

Nolanahi ere, azken urteotan Israel azpiegitura egonkorrekin hornitzen ari da kokaleku ilegalok, behin-behineko okupazio horri iraunkortasun bermea emateko. Zisjordaniako koloniak 1948an okupatutako eremuekin lotzen dituzten errepide eta trenbide sareek, beraz, helburu argi bat daukate: kokagune horien etengabeko hedapen prozesua atzeraezin bilakatzea.

Okupazioak ematen duen aurrerapauso bakoitza egonkortzeko estrategia horretan ezinbesteko papera jokatzen du azpiegitura zehatz batek: Jerusalemgo tranbiak, JLR (Jerusalem Light Rail) ingelesez. Trenbide horren helburu estrategikoa Jerusalem Ekialdean ezarritako koloniak hirigunearekin lotzea da, kokagune ilegal horiek integratzea eta auzune palestinarrak baztertzea, bertako populazio palestinarra desagerraraziz oreka demografikoa eraldatzeko.

Lurra zulatzeko eta burdinbideak ezartzeko lanak datorren urrian hastekoak ziren; alde batetik, Neve Yaakov eta Pisgat Ze’ev kolonietan, eta, bestetik, Herlz-etik Hadasah Ein Kerem-era. Prozesua azkartu egin da koronabirusaren izurriteak eragindako salbuespenezko egoeraren ondorioz.

Lanak bizkortzeko aukera

Jerusalemgo alkate Moshe Lionek eta Israelgo azpiegituren agintariek aukera ezin hobea ikusi dute pandemiak behartutako itxialdian eta aktibitatearen murrizketan, trenbidearen lanak bizkortzeko. Beraz, nazioarteko legedia urratzen duen eta nazioartean polemika piztu duen egitasmoa uste baino lehenago izan liteke gauzatzeko bidean.

Horrek Euskal Herriko konpainia bat konprometitzen du zuzen-zuzenean, Beasaingo CAF enpresa. 2019ko abuztuan CAFek eta Israelgo Shapirrek osatzen duten partzuergoari esleitu zioten trenbide polemikoaren bigarren linea eraikitzeko lanen kontratua.

Esleipena 2017an hasitako prozesu gorabeheratsu baten amaiera izan zen. Izan ere, Israelgo Administrazioak lehiaketaren izapideak abian jarri zituenetik, parte hartzekoak ziren nazioarteko enpresa askok lehiatik erretiratzea deliberatu zuten, proiektuak nazioarteko legediarekin talka egiten zuela ulertuta. Hala nola, Alemaniako Siemens, Frantziako Alsthom, Kanadako Bombardier edota Australiako Maquarie enpresek esleitze prozesutik erretiratzea erabaki zuten; segur aski, ez giza eskubideekiko begiruneagatik, baizik eta nazioarteko legediaren araberako krimen batean parte hartzeak euren irudi korporatiboari eragin liezaiokeen kalteagatik. Areago, atzera egin zuten enpresa horietako batek, Alsthom frantsesak, dagoeneko partaidetza zuzena zeukan egitasmoan, trenbide bereko lehenengo linearen kudeaketa duen CityPass konpainia kudeatzailearen akzioen %50aren jabe baitzen.

Pasa den otsailean Israelek bertan behera utzi zuen Alsthomekiko kontratua. Frantziako konpainia, 420 milioi euroko kalte ordaina kobratzeaz gain, salbuetsita geratuko da nazioarteko iritzi publikoaren aurrean gerra krimen batean esku hartze zuzena izatetik, CAF konpainiak osatutako partzuergoa izango baita ardura horretan lekukoa hartuko diona, musu truk.

Irudi korporatiboari kalte

Tamaina horretako ilegaltasun batean parte hartzeak ekar ditzakeen zeharkako ondorioen aurrekariak ere badira. 2015ean Frantziako Veolia enpresak Israelen zituen inbertsio guztiak saldu behar izan zituen, horien artean Jerusalemgo tranbiarena, horietan esku hartu izanak konpainiaren irudi korporatiboari ekarri zion kalteak 20.000 milioi euroko galera eragin ziolako mundu osoan galdutako kontratuetan.

CAFen kasuan, gainera, besteetan ez bezalako osagai berezia dago, Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeen partaidetza enpresako kapitalean; izan ere, euskal administrazio publikoa konpainiaren akzioen zati baten jabe da, eta, ondorioz, haren etekinen zein balizko erantzukizun kriminalen partaide ere bada.

Eta ezin da ukatu Eusko Jaurlaritzak zein Eusko Legebiltzarra osatzen duten alderdi guztiek CAF ilegaltasun historiko batean nahastuta dagoela dakitenik. Halaxe jakinarazi zien 2019ko urriaren 23an Eran Efratik Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordean egindako agerraldian. Efrati Israelgo Armadako soldadu ohia da, gaur egun ikertzaile eta ekintzaile antisionista bilakatua. Jerusalemen jaio eta hazi zen, oso militarizatutako familia sionista batean. Bere familia-adarretako bat, gainera, Auschwitzeko kontzentrazio esparrutik bizirik ateratakoen ondorengoa da, eta horrek, nolabait, uxatu egiten du Israelekiko diskurtso kritikoa darabiltenei ezarri ohi zaien «antisemita» etiketa. Armadako eskarmentuak iraultza pertsonal bat eragin zion Efratiri eta Researching the American-Israeli Alliance erakundea sortu zuen, AEBen eta Israelen arteko armagintza arloko harremanak ikertzeko.

Giza Eskubideen Batzordearen aurreko hitzaldian Efratitik salatu zuenez, Israelekiko armagintza eta merkataritza harremanak azpiegituren arlora ere zabaltzen dira. Ildo horretan, zehazki aipatu zuen CAF enpresari esleitutako proiektuak okupazioari laguntzen diola. Haren esanetan, Gipuzkoako enpresak Jerusalem Ekialdeko tranbiaren eraikuntzan parte hartzen badu, delitu bat egingo du, proiektua legearen aurkakoa delako nazioarteko legediaren ikuspegitik. Militar ohiak Auschwitzetik bizirik ateratakoen ondorengo gisa hitz eginez amaitu zuen bere mintzaldia. Dei egin zien euskal erakundeei, historiaren alde zuzenean koka daitezen, enbargoa babes dezaten eta ez ditzaten sustatu okupazioaren azpiegiturak.

Efratiren agerraldia ez da izan CAFen afera Eusko Legebiltzarrean hizpide izan den saio bakarra. Bi egun geroago, urriaren 25ean, Elkarrekin Podemoseko Iñigo Martinezek ere galdera parlamentario bat egin zion Jaurlaritzari, auzian bere jarrera azal zezan.

Legaltasuna eta etika

Arantza Tapia Garapen Ekonomikorako eta Azpiegitura sailburua izan zen Beasainen egoitza duen konpainiaren defentsan agertu zena. Eusko Jaurlaritzako eledunak azaldu zuen, esandakoa arrazoitu gabe, CAFek aurretiko legaltasun eta etika analisiak eginak zituela eta nazioarteko giza eskubideen estandarrak betetzen dituela. Sailburuak saihestu egin zuen, ordea, nazioarteko legedia urratzen duen proiektu batean parte hartzea legaltasunaren eta giza eskubideen errespetuarekin nola uztartzen den azaltzea.

Gauzak horrela, enpresaren eta bertan erantzukizun handia duten erakunde publikoen «utzikeriaren aurrean», ekimen herrikoia izan da bidegabekeria honen aurrean ahotsa altxatu duena. Lehena, CAFeko langileen batzordea bera. Beasaingo faktoriako beharginen ordezkariek, aho batez, bitan eskatu diote enpresako zuzendaritzari proiektutik erretiratzeko, nazioarteko legediaren eta palestinarren eskubideen kontrakoa delako.

Eskaria egin zuten konpainiaren jokabide-kodea bera ere urratzen duelako egitasmoak. Izan ere, kode horren arabera, «CAFen edota CAF osatzen duten pertsonen edozein jokaera begirune zorrotzekoa izango da legearekiko, giza eskubideekiko eta askatasun publikoekiko».

Palestinako Askapenerako Erakundeak espainol Estatuan duen ordezkaritzak esker ona azaldu zien CAFeko langileei euren keinu solidarioagatik. Eta Beasain eta Irungoen atzetik, Zaragozakoek ere proiektuarekiko gaitzespena agertu zuten. CAFek Zaragozan duen faktorian ere tranbia horretako zati bat egin behar dute eta hango Grupo Independiente eta CGT sindikatuek proiektutik erretiratzeko eskaera helarazi diote zuzendaritzari.

Beste urrats bat: Euskal Herriko gizarteren ordezkaritza batek ere, BDZ mugimenduaren (Israelen aurkako Boikota, Desinbertsioak eta Zigorrak) deiari erantzunez, azpiegitura horren ondorioak salatzen dituen eta CAF proiektutik erretiratzea aldarrikatzen duen manifestu bat zabaldu du.

Adierazpena 2020ko otsailaren 22an aurkeztu zen, Ordizian: Euskal Herriko 70 eragile zibil baino gehiagok “CAF, jaitsi zaitez apartheidaren trenetik” izeneko kanpainaren hasiera iragarri zuten; salatu zuten trenbidea Palestinako herritarren eskubideen aurkako erasoa dela eta ilegala dela nazioarteko zuzenbidearen arabera; eta galdegin zioten CAFi nazioarteko zuzenbidea errespetatu eta Palestinako «okupazioaren konplize» ez izateko. Sinatzaileen artean daude, besteak beste, Sortu, Podemos, Ezker Batua, Alternatiba, Antikapitalistak eta PCE alderdiak; ELA, LAB, ESK, Steilas, CCOO eta CGT sindikatuak; eta erakunde internazionalista, antimilitarista, feminista eta gobernuz kanpoko mordo bat.

SOS Palestinatik

Ekimenaren sustatzailea, BDZ mugimendua, milaka taldek osatutako nazioarteko elkartasun sarea da. Palestinako gizarte zibilak berak jarri zuen martxan 2005ean Israelen eta haren ordezkarien aurkako boikot kanpaina, harik eta giza eskubideei eta nazioarteko zuzenbideari atxikitako oinarrizko aldarrikapenak bete arte.

Sareak era deszentralizatu eta autonomoan funtzionatu ohi du, alegia, mundu zabalean tokian tokiko taldeek kanpaina lokalak bultzatzen dituzte lekuaren berezitasunak kontuan hartuta. Kasu gutxi batzuetan, afera bereziki larria eta agerikoa denean, nazioarteko mugimenduak tokiko talde baten kanpaina bere egin eta mundu mailako ekimen bihurtzen du. Horixe gertatu da CAFen auziarekin: Euskal Herri mailako kanpaina izatetik mundu mailakoa izatera pasatu da. Ordizian manifestua aurkeztu zuten 70 eragiletik gorako zerrendari, munduko milaka erakunderen izenak ere gehitu behar zaizkio.

Istorio honetako zartakorik handiena 2020ko otsailaren 12an pairatu zuen CAFek. Egun hartan Nazio Batuek Zisjordaniako kolonietan esku hartzen duten eta Palestinako okupazioarekin aberasten ari diren 112 enpresen zerrenda beltza kaleratu zuen.

Zerrenda hori behin betiko zerrenda luzeago baten aurrerapena baino ez da, eta, 2016an egin bazuen ere, orain arte ez du argitara atera nazioarteko erakundeak. Argitalpenaren alde eta kontrako lehia izan da ordutik Nazio Batuetako Batzarrean Palestinako eta Israelgo ordezkaritzen artean, baina Donald Trumpek eta Benjamin Netanyahuk “Mendeko Akordioa” aurkeztuz erakundeari egindako irainak azkartu egin du dokumentuaren kaleratzea. Nolanahi ere, zerrendaren edukiak estutasun betean jarri du CAF konpainia, txostenak biltzen dituen enpresetako bat Beasaingoaren bazkidea delako Jerusalemgo tranbiaren proiektuan, Israelgo Shapir eraikuntza-enpresa; eta litekeena da giza eskubideak urratzen dituzten konpainien behin betiko dokumentuan CAF ere sartzea. Halaxe azaldu du Santiago Gonzalez Vallejo ekonomialari eta Comite de Solidaridad con la Causa Arabe elkarteko presidenteak. Gonzalezek zuzentzen duen erakundeak salaketa jarri du iruzurragatik CAFen kontra Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalaren aurrean. Ekonomialariak argudiatu du konpainiak proiektuaren legezkotasuna kolokan jar lezakeen informazioa ezkutatu diela bere inbertsiogileei, eta giza eskubideen arloko legediaz gain merkatukoa ere urratu duela. Halaber, Gonzalezen erakundeak eskaera helarazi die Nazio Batuei kolonietan esku hartzen duten enpresen behin betiko zerrendan CAF sar dezan. Michelle Bachelet Giza Eskubideen aldeko Nazio Batuen goi-komisarioarekin ere bildu dira horretarako.

Ataka gaiztoa

CAF ataka gaiztoan dago. Hamar hilabete pasa dira Israelgo Finantza Ministerioak Shapir konpainiarekin osatutako partzuergoari Jerusalemgo tranbiaren bigarren linea eraikitzeko kontratua esleitu zionetik eta oraindik enpresa gipuzkoarreko zuzendaritzak ez du adierazpen publikorik egin, ez du argitu zer jarrera hartuko duen proiektu polemikoan, ez die erantzunik eman langileen zein gizarte zibileko eragileen eskakizunei. Baina denbora haien kontra doa.

Koronabirusak mundu mailan eragindako salbuespenezko egoerak aukera eman dio Israelgo Administrazioari anexioa egonkortzeko azpiegituren eraikuntza azkartzeko, eta CAFek zirt edo zart egin beharko du. Datorren ekainaren 13an CAFeko akziodunen batzar orokorra izango da, eta ziur asko Jerusalemgo tranbiaren auziaz itaunduko zaie enpresako arduradunei. Bertan aukera ezin hobea izango dute, Eran Efratik aldarrikatu bezala, historiaren alderdi zuzenean jartzeko, eta, bide batez, konpainiaren irudi korporatiboa orbanik gabe atera dadin afera honetatik. Edo, aitzitik, diruzalekeria hobetsi, epe laburrera jokatu eta luzera aurreikusi ezin dituzten zeharkako ondorioak ekarriko dizkien gerra krimen baten laguntzaile bilakatzea daukate. Nolanahi ere, erabakia historikoa izango da.

Trenbidearen helburua Jerusalem Ekialdean ezarritako koloniak hirigunearekin lotzea da: kokaguneak integratzea eta auzo palestinarrak baztertzea, oreka demografikoa eraldatzeko

Israelgo agintarien azken erabakiak ikusita, nazioarteko legedia urratzen duen eta polemika piztu duen egitasmoa uste baino lehenago izan liteke gauzatzeko bidean

Euskal Herriko konpainia bat egitasmoarekin konprometituta dago: CAFek eta Shapirrek osatutako partzuergoari esleitu dizkiote trenbidearen bigarren linea eraikitzeko lanak

Parte hartzekoak ziren nazioarteko enpresa askok lehiatik erretiratzea deliberatu dute azkenean, proiektuak nazioarteko legediarekin zuzen-zuzenean talka egiten duela ulertuta

CAFen kasuan, euskal administrazio publikoa konpainiaren akzioen zati baten jabe da. Ondorioz, enpresaren etekinen zein balizko erantzukizun kriminalen partaide ere bada

Eusko Legebiltzarrera egindako bisitan, Eran Efrati Israelgo Armadako soldadu ohiak dei egin zien euskal erakundeei historiaren alderdi zuzenean kokatu eta okupazioa ez babesteko