Iñaki LASAGABASTER HERRARTE
Zuzenbide Administratiboan katedradun emeritua (EHU)

Polizia, infiltratuak, eskubideak

Poliziaren esku hartzeak titularretan nagusi dira inoiz baino argiago. Ikusi dugu nola erasotzen zaien herritarrei asmo agerikoarekin eta behar argirik gabe. Halaber, jakin dugu poliziak herritarren jardueretan sartzen direla, hobeto informatuta egoteko, noski, eta gizartearentzat arriskutsua den ekimenen bat planifikatzen ari diren kasuan. Poliziaren esku hartze horiek hasieran hausnarketa bat egitera bultzatzen naute: zergatik erasotzen diete polizia horiek inolako mehatxua ez diren herritar babesgabeei? Zein indar arrarok behartzen du polizia bat 70 urteko pertsona bati atzetik erasotzera, gorputzeko lesio larriak eragiteraino?

Poliziaren helburua herritarrak beren eskubideak erabiltzean babestea da, eta hori, zalantzarik gabe, Poliziak berak zalantzan jartzen du maiz. Poliziaren esku hartzeek helburu oso desberdinak izan ditzakete. Ez da gauza bera droga trafikoko sare bati jarraitzea edo manifestazio batean ordena publikoa mantentzea, bi kasuetan antzeko teknikak erabiltzen direla ikus daitekeen arren, hala nola infiltrazioa. Zuzenbide penalak polizia infiltratuaren figura aurreikusten du, nortasun faltsua ere baduena eta epailearen zuzeneko gainbegiratzearen mende dagoena. Badira beste infiltrazio batzuk, garrantzi gutxiagokoak ez direnak, prentsaren bidez jakin ditugunak, eta kasu honetan, Mossos d’Esquadrarekin lotuta. Jakinarazi digute mossoak irakasleen sindikatuen batzar eta manifestazioetan infiltratu zirela, eta talde jakin batzuei buruzko txostenak prestatzen ari zirela. 

Gertaera horiek edozein zuzenbide profesional kezkatzen dute, galdera batzuk sortuz. Lehenik eta behin, galdera sortzen da ea infiltrazio horiek oinarrizko eskubideetan eragiten ez duten. Batzar, sindikatu, alderdi edo mugimendu batean eta haren jardueretan infiltratzeak –kasu guztietan informazioa biltzeko helburuarekin– kaltea jasan dezakeen eskubide sorta bat dakar gogora, adibidez: biltzeko eskubidea, manifestatzeko eskubidea, elkartzeko eskubidea –batez ere, talde, alderdi edo mugimenduei buruzko txostenak prestatzen badira–, pentsamendu askatasuna eta intimitate eskubidea. Eskuratutako informazioa nola aztertzen duten jakitea ere interesgarria litzateke. 

Poliziaren eta herritarren arteko harremana ez da beti erraza izan. Esperientziak erakusten du Poliziarekin babestu eta Poliziatik babestu behar dela. Egia esan, zuzenbideak herritarrei hain garrantzitsua zaien arauketa horretan sartu behar du, eta hori ez da erraza, eta ez du esperientzia aipagarririk ere. Diktadura frankista jasan izanak eta, Polizia frankistaren eta Estatuko beste botere batzuen kasuan, trantsizio politiko ahulak, min gabekoak, ez zuen erraztu Parlamentuaren eta Gobernuaren arteko harremana ulertzea, ezta Parlamentuaren eta Poliziaren artekoa ere. 

Nolanahi ere, kontu argi eta garrantzitsuena da Polizia legearen mende dagoela eta legeak baimentzen duen neurrian jardun dezakeela. Legeak ezarri behar du Poliziak zer egin dezakeen, gure eskubideak nola baldintza ditzakeen eta nola bermatu behar dituen. Hala izan behar du demokrazian. 

Beraz, garrantzitsua litzateke jakitea, batetik, zein legek baimentzen dion Ertzaintzari mugimendu sozialetan eta manifestazioetan infiltratzea eta zein datu basetan gordetzen duten informazio hori eta dauzkaten beste datu batzuk; eta, bestetik, zein xedetarako erabiltzen den, nori bidaltzen zaion informazio hori eta zein eskubide dituzten herritarrek informazio horren gainean, besteak beste. Lege hori existitzen ez bada eta ezin badugu Poliziak informazio horrekin egiten duena ezagutu, arazo demokratiko garrantzitsu bati aurre egin beharko diogu.

Search