Eguraldi itogarriaren ondorioz Albert Camusen "Atzerritarra" ("L'Étranger") eleberriko protagonistak aurretik pentsatu gabeko hilketa bat burutu zuen hondartzan. Bero sapa zegoen, eguzkiaren isla aizto batetik begira zetorkion une neketsuan eta berehalako orainaldiko estimulu fisikoek harrapatuta, ez zuen pentsatu ere egin etorkizunik zegoenik pistolaren katua sakatzean, ez zen ekintza horren ondorioez kezkatu, berarentzat ez zegoen gerorik, gauzak bata bestearen atzetik gertatzen zitzaizkion, inolako hari logikorik gabe, «aldi baterako automatismo» modukoan bizi zen. 

Zegokion exekuzioaren zain, espetxean giltzaperatu zutenean, ordea, Camusen benetako denbora-esperimentua agertzen da. Meursaultek (hori baita pertsonaiaren izena) erlojurik eta etorkizunik gabe, denbora ere hiltzen ikasten du, aske zela, berak zeukan gelako txoko bakoitza gogoratuz. 

Meursaultek apatia eta lasaitasuna sentitzen ditu bizitzaren hutsaltasunaren aurrean, ez zaio iragana axola, nostalgiarik gabe ahazten edo zatikatzen du bizitutakoa, berarentzat orainaren sentimenik besterik ez dago, herioa iritsi arte bizitzea orainaldian egotea da. Axolagabekeriaren oinarri den «carpe diem» horrek gure egungo existentziaren ezaugarrietako bat dirudi, non hedabideek ezagutarazten eta agertarazten dituzten sarraski handienek ere mundu honen absurdoaren aurrean futitasuna baino ez duten eragiten gizartean. 

Jarrera honen aurka, aldiz, "Goragalea" eleberrian Jean-Paul Sartreren pertsonaiak, Antoine Roquentin, adierazten digu zer gertatzen den gizaki bat orainaren aurrean blokeatu eta denboraren pisuaren ondorioz hondoa jota geratzen denean. 

Nobelaren hastapenean, Roquentin aristokrata baten biografia ikertzen eta idazten saiatzen da, baina egun batean krisi bat pairatzen du eta ohartzen da iragana ez dela existitzen eta etorkizuna ilusio faltsua besterik ez dela. Denborak aurrera egiten duen ibaia izateari uzten dio eta putzu geldi bihurtzen da. Sartrek oraina zapaltzen gaituen zerbait trinko eta itsusi gisa deskribatzen du. Roquentinek «goragalea» sentitzen du ulertzen duenean aldatzerik ez duen «orainaldian» harrapatuta dagoela, hor dauden objektuez inguratuta, inolako arrazoirik gabe existitzen dela. Roquentinek Bouville herriko burgesak aztertzen ditu. Kalean ibiltzen dira uste dutelako beren bizitzek zentzua dutela ordutegiak, enpleguak eta errutinak dituztelako. Eleberrian, larritasun tenporala segundoro sortzen da, hurrengoak erabaki berriren bat eskatzen duelarik. Iraganak ez du lotzen ez eta definitzen ere, une bakoitzean norberaren burua asmatzen behartuta gaude. Roquentinek izua sentitzen du ulertzen duelako ezerk, bere borondatea izan ezik, mugitzera behartzen duela, denbora, berez, askatasun-amildegien segida baita. 

"Goragalea"-ren amaiera Fernando Pessoak arteari, literaturari eta bizitzari buruz aipatzen zuen ideiarekin modu bikainean lotzen da. Roquentin kafetegi batera doa eta jazz abesti zaharrak entzuten ditu gramofonoan. Doinua aditzean, zerbait ulertzen du, hauxe, musika-notek ez dutela denboraren goragalea jasaten. Nota batek zehaztasun matematikoz ematen dio bidea besteari. Orduan, Roquentinek ikerketa historikoa (hildako iragana) alde batera utzi eta eleberri bat idaztea erabaki zuen (etorkizuna sortzea). Ulertzen du artea dela existentziaz aritzeko modurik egokiena, denbora arruntaren masa oretsuaren gainetik zehaztasunez «nabigatzeko» modua. 

Caetano Velosok, "Os Argonautas" abesti ospetsuan, mantra bat bezala errepikatzen du Pessoaren bertsoa: «Navegar é preciso, viver não é preciso». Brasilgo diktadura militarraren garaian erabili zuen hura, arteak, bizitzari zentzua bilatzeak eta adierazpen libreak aurrera jarraitu behar dutela gogorarazteko, axolagabekeria, arriskua edo zentsura alde batera utzita. 

Bernardo Soaresen heteronimoarekin, Pessoak ideia hori "Desoseguaren liburua"-n azpimarratu zuen. Eguneroko plazer materialak kontsumitzeko bakarrik bizi direnak kritikatu zituen idazleak. Berarentzat, «nabigatzeak» pentsatu, sentitu eta ondare bat uztea esan nahi du. 

Bai, mundua absurdoa eta krudela izan daiteke, baina horrek ez gaitu absolbitzen gure bizitzaren norabidea bilatzetik, eta ez gaitu indiferentziara kondenatu behar, ezta udan ere, nahiz eta beroak kiskali eta asaldatu.