Nik uste dut Ramón 18 edo 19 urterekin ezagutu nuela. Behin batxilergoa bukatua, 1966ean matrikulatua nengoen Donostiako Goi mailako Industriako Ingeniaritza Eskolan. Garai hartan goiko ingeniaritza eskolen ikasketa planek bost urte irauntzen zituzten eta Donostiako Eskola ez zen salbuespen bat. Karrera bi ziklotan egituratua zegoen, oinarrizko ziklo bat non gai basikoak (fisika, kimika organiko eta inorganikoa, marrazketa teknikoa aljebra, kalkulua, mekanika, etab. Ikasten ziren eta hirugarren urtetik aurrera berezitasun bat aukeratu behar zenuen. Nire garaian zeuden berezitasunak Mekanika, Elektrizitatea, Metalurgia eta Industria Antolakuntza ziren. Aukera egiteko unea iritsi zitzaidanean inolako zalantzarik ez nuen izan eta Mekanika aukeratu nuen. Aukera honen atzetik susmatzen dut Newton, Galileo eta Keplerren eragin indartsua zegoen. Azken finenan erlijiotik kanpo eta ikuspuntu guztiz zientifikotik gure munduari bere egituraren azalpena aipatutako erraldoi horiek Mekanikako mundutik (Mekanika zerutarratik, hain zuzen) eman zioten. 

Karrera horren lehengo etapa behin gaindituta nik uste dut karreraren laugarren urtean topo egin nuen Ramónekin. Berak ematen zuen gaia Motore termikoak zen eta guretzako, Mekanika aukeratu genuentzat urte osoko gaia zen. Baina Ramónek, Mekanika departamentuaren beste irakasleen gainetik nabarmentzeko puntu bat baldin bazuen, hori ikerketa aplikatuaren gainean zuen interesa zen, edo hobe esanda zuen grina. Testuinguru honetan eta karreraren azken urteetan izanik, karrerako bukaerako egitasmoa egiteko beharra ailegatu zen eta une honetan Ramónek zuzendutako egitasmo bat, makina erramintako alorrekoa, aukeratu nuen. Behin karrera bukatua eta titulu ofiziala eta homologatua lortzeko Bilbon egin behar zen azterketa gaindituta nuenean, Ramónekin doktoregoa egitea erabaki nuen. Ez da ahaztu behar, urte horietan –1971an geunden– Donostiako Goi mailako Industriako Ingeniaritza Eskola, Opus Deiko Nafarroko Unibertsitatera atxekita, titulu propio besterik ez zuen ematen eta Estatuko titulu homologatuak eta ofizialak lortzeko aipatutako azterketa gainditu behar zen. 

Doktoregoa egiteko aukeratu nuen tesia karrera bukaerako egitasmoan aukeratutako gaiaren jarraipentzat ulertu behar zen eta aurreko gaia bezala, makina erramintako alorrekoa zen. Doktoregoko urte hauetan Ramónekin izan nuen erlazioa oso estua izan zen, pertsona mailan oso gertutik ezagutu nuen eta ikerketa aplikatuaren gainean zuen ikusmena eta interes zabala –batez ere mekanika alorrean– ezagutzeko primerako aukera izan nuen. Bere kalitate zientifikoak aparte, bere giza kalititatea ere berehala ezagutu nuen. Jakina ni ez nintzen izan Ramónek askatzen zuen karismatik eragina sentitu nuen bakarra. Mekanikako departamentuan urte horietan beste doktoregai batzuk ezagutu nituen, horien artean Juan Martinez Apeztegia, Eskolak horrek eman zuen lehenengo doktorea, edo Javier García de Jalón, nik baino beranduago doktoregoa bukatuko zuena, bi hauek ere Ramón Buenok tesia zuzendua. Nire tesia irakurri zen Eskola horretan bostgarrena izan zen. Doktoregoko urte horietan bereziki ezagutu nuen Ramónek Euskal Herriko makina erramintako industriarekin zuen erlazio estua eta pribilegiatua, hainbat ikerketako egitasmotan parte hartuz eta alde zientifikotik zuzenduz, eta egitasmo horietan Ramónekin lan egiten zuten doktoregogaiek parte zuzena hartzen genuen. Hau hobe interpretatzeko frankismoko garaian geundela, EHU ez zen esistitzen, eta Gernikako Estatutua ez zen oraindik gauzatu esan behar da. Zer esanik ez ikerketa bai aplikatua eta bai basikoa ere oso xumeak ziren gure herrian, hori neurtzeko edozein parametro (aurrekontuak, ikerlarien kopurua batez ere) erabilita. Beste oroitzapenen artean Ramónekin eta Javier García de Jalónerekin Ingalaterrako Manchester University-ra egindako bidaia bat nire tesiak ematen zituen emaitzak makina erramintaren inguruko kongresu batean artikulu zientifiko bat aurkezteko. Edo euskara ikasteko martxan ipini ziren taldeetan ezagutu nituen ikaskideak, horien artean Pedro M. Etxenike adibidez, hau Fisikako Zientziak ikasten ari zena. Edo garai hartan, merkatuan zeuden lehenengotariko konputagailu batekin, IBM 1620-arekin hain zuzen, egin nuen lana. Behin doktoregoa arrakastaz bukatua eta titula lortua (1975ean) enpresa pribatu batera lan egitera pasa nintzen eta Ramón Buenorekin izan nuen erlazioak eten bat izan zuen. Baina lau urte beranduago gure ibilbide profesionalak berriro gurutzatu ziren eta ikerketaren inguruan eratua izan zen elkarte batean berriro berarekin elkartu nintzen (1979an). Hor Ramón denbora gutxi izan zen eta hurrengo urtean jada martxan zegoen Eusko Jaurlaritzako Ikerketa Sailburuordetza zuzentzera deitua izan zen. Egia esateko aldaketa horrek ez ninduen batere harritu, bere posizio pribilegiatua industriako ikerketa aplikatua kontuan izanik. Urte batzuk beranduago Eusko Jaurlaritza utzi eta industria Ikerketa aplikatuko zentru batera lan egitera, Tekniker-era hain zuzen, pasa zen, hasieran zuzendari zientifiko gisa eta beranduago zuzendaritza orokorraren postua hartzeko. NAIZ eta hortik aurrera gure bideak behin betiko aldendu ez nuen galdu bistatik industriako ikerketa aplikatuan, batez ere makina erramintaren alorrean (kongresu zientifikoen antolakuntzan batez ere), jarraitzen zuen izaten posizio pribilegiatua. 

Bukatzeko, esan behar da Ramónek izan zuela, bere bokaziotik etorrita ziur aski, gure herriaren garapenarako hain garrantzitsua zen eta den ikerketa aplikatua eta berrikuntza martxan ipintzeko erantzukizun aparta. Gure herrian alor hori basamortua zenean, hor zegoen Ramón Bueno Zuluagaren figura. Nik uste dut arrazoi honengatik soberan izango zela justifikatua beren aldeko omenaldi instituzional bat. 

Eta zuri esan, Ramón, nola ez, zu ezagutzea plazer handi bat izan dela. Zu izan zinen niretzat unibertsitatean sartzean edozein ikaslek aurkitu nahi duen irakaslea onaren eredua. Eta nire bizi esperientziak esaten dit hori oso gutxitan aurkitzen dela. Guzti horrengatik, eskerrik asko Ramón! 

Zuen iritzi artikulu edo gutuna iritzia@gara.net helbidera bidal dezakezue, word formatuan edo beste formatu editagarri batean. Idatzian sinatzailearen izena, abizenak, telefonoa eta NAN zenbakia agertu behar dira. Iritzi artikuluak eta gutunak sinatzailearen izen-abizenekin argitaratuko dira. Egileak talde baten izenean sinatzen badu, sinatzailearen izenaren azpian taldearen izena agertuko da. NAIZ ez da iritzia sailean argitaratutako edukiez arduratzen.