Egosi eta segidan jatea da onena». Pasta agroekologikoaz mintzo dira, ez baita geroko utzi behar, benetako testura eta zaporea gal ez ditzan; laranja zukuaren bitaminak galdu egiten direla dioten bezala, pastarekin ere antzekoa gertatzen da. Hain zuzen, gutako askok ez dakigu zein den benetako pastaren zaporea. Egunerokoan erabili ohi dugun makroenpresa handien espiral edo karakola formako pasta, gustura jan bai baina «ez du zaporerik, ondoren botatzen diogun saltsa edo tomateak ematen dio zaporea». Ogiaren negozioarekin ere antzekotasunak aurkitu ditzakegu. Hori horrela dela onartu eta ohartuta, Muskizen geldialditxoa egitea ezinbestekoa da.

Euskal Herrian pasta ekoiztea posible dela agerian uzten dute Ainara Baguer Gonzalezek eta Izaskun Urbaneta Ocejok. Duela zazpi urte eratu zuten Txaramela, beraiek dioten bezala, «kooperatiba txikia». Gainera, esan daiteke ia 0 kilometroko produktuekin eginiko makarroi, espageti eta tailarinak direla. Garia Valladolideko enpresa txiki bati erosten diote –zereala modu ekologikoan, kimikorik gabe, ekoitzia– eta prozesu guztia Muskizko baserrian egiten dute, ia guztia eskuz. Hasiera batean garia bera ur errota batean ehotzen hasi ziren, «tradizioari eutsi nahian». Errotaren jabearekin ikasi zuten, baina osasun erregistroa behar zuten, eta legalki erabiltzea ezinezko suertatu zitzaien: «Udan, gainera, ur arazoak zituen, ibilbide guztian landare inbaditzaileak zeuden eta ezin zen erabili».

Orain errota ordezkatzen duen erreminta modernoago bat dute, oso xumea, Italian eginiko egonaldi baten ondotik ezagututako batek utzia. Txaramela baten bitartez –egurrezko palanka moduko bat da–, bulkada bakoitzean erortzen den gari kantitatea kalkulatzen dute, egokiena zein den ikusi arte. Ondoren, alboan duten beste makina batekin geruzarik handiena kentzen diote, hala pasta integrala lortzeko. «Zazpi geruza ditu gariak eta zatirik handiena kentzen diogu, irina ia semola izateraino», azaltzen du Baguerrek. Ondorengo pausoa barazki, fruta edo belar aromatikoekin nahasi eta forma emateko makinara botatzea da, mozteko. Izaskun Urbanetak labana hartu eta eskuz mozteari ekin dio, baina bere lankideak azaldu digu badagoela automatikoki egiteko modurik ere.

Hilean 200 kilo ekoizten dituzte, batez beste, eta 450 gramoko poltsetan saltzen dituzte (3,80 euro). Produkzio handietatik oso urrun dagoen zifra da, baina biek adierazten duten legez, beraien filosofiarekin bat egiten du. Hazi nahi dute, bai, baina betiere gutxieneko batzuk errespetatuz, horretan baitatza Txaramelaren xarma.

Upategia eraberrituz

Pasta ekoizteko aitzakiarekin, gainera, sare bat eraiki dela nabarmendu dute. Batetik, garia Valladolideko ekoizle txiki bati erosten diote, esan bezala, eta zapore ezberdinetako makarroiak egiteko erabiltzen dituzten barazkiak agroekologikoak dira. Hori guztia posible izateko, baina, guztia legalizatu behar izan zuten eta horregatik, barazkien ekoizleek ere Eneek-en zigilua izan behar dute.

Beraiek ere badaukate, hain neketsua izaten den prozesu burokratiko guztia beteta dute. Ondo egin nahi zuten guztia, legez, eta horren adibide da azken zazpi urteetan egin duten ibilbidea. Ainara Baguer eta Izaskun Urbaneta poliki-poliki, zuhurtzia handiarekin, abiatu ziren bere nahia zen bizitza eraikitzera. Ez zekiten nola aterako zen guztia, eta beraz, ekonomikoki gastu handiak egin beharrean, denboran inbertitu zuten.

Denboran eta nekean. Hasieran ortua edukitzea ere otu baitzitzaien. Otu bakarrik ez, egin ere egin zuten. Zamudion ezagun batek bere lurra utzi eta bertan hasi ziren, «baina ez ginen iristen». Lana utzi berritan ziren –Ortzadarren egiten zuten lan, Baguerrek Geologia ikasketak ditu eta Urbanetak Ingurumen Hezkuntzakoak– eta hasieran ortuko barazkiekin otarrak egiten zituzten arren, buru-belarri ekin zioten pasta egiteari.

«Nik gogoratzen dut txikitan jolasten ginenean, asteko menua egiteko orduan egunero pasta zuen zerbait jartzen nuela», dio barrezka Baguerrek, aldi berean zehaztuz proiektu hau ez dutela hasi pastarengandik pasioa dutelako, baizik eta bizimodu berri bat «osasuntsuagoa, ekologikoagoa» hasteko. «Hobeto bizi gara, lasaiago», diote, diru sarrerak urriagoak izan arren gustuko dutena egiten dutelako eta osasuntsuago sentitzen direlako. Egonkortasuna aurkitu dutelakoan daude, egonkortasunik baldin badago enpresa txiki bat aurrera eramateko orduan.

Sare bat sortu da elikadura burujabetzaren alorrean, Etxaldeko Emakumeen elkartean ere badaude eta horri esker harremanak estutu dituzte. Salmentarik onenak «zuzenekoak dira», baina asko eskertzen dute ikastetxe batzuetako jantokietan (Urduña eta Laukarizen, esaterako) beren produktuenganako interesa erakustea.

Itsasmendi upategian egin digute kontakizuna. Txakolindegi zena pasta ekoizteko leku bilakatuta. Atsedenik hartzen ez duen munduan eraberritzeak garrantzi itzela du, eta horretan uste betea du Txaramelak. Eraberritze prozesu horretan, kontzientziazioak duen funtsaz ohartuta, tailerrak ere eskaintzen dituzte, eta barazkiekin egiten dituzte kolorezko pastek umeen arreta bereganatzean, askoz errazagoa izaten da.