Argien eta itzalen arteko dikonomia klasikoa da Arrate Egañak idatzi berri duen liburua osatzen duten ipuinen gai nagusietako bat. ‘Itzalen distira’ (Erein) argitaratu arte igaro den urtebetean, argitaletxera eraman zuen zirriborroa izugarri eraldatu da. «Inoiz ez dut ikusi hain azkar eta hain barruraino ulertu duenik adierazi nahi nuena», esan du idazleak Uxue Razquin editoreari buruz, zeinek prozesuan lagundu dion. Izan ere, Egañak ez du sinisten «autorearen sakralizazioan», askotan liburu baten atzean lan handia dagoelako.

Razquinek azaldu du narrazio bilduma bat dela, eta istorio guztiek amankomunean dutela egunerokotasuna bihurritzen dela. «Askotan ez dakizu zein izango den irtenbidea, eta hobe jakingo ez bagenu», aipatu du istorioen izaera ilunari erreferentzia eginez. Irati Jimenezek behin aipatu omen zuen euskal literaturan gris asko dagoela, eta Egaña hortik ateratzen saiatu da. «Badago momentu bat non logika irauli egiten den», aipatu du editoreak egunerokotasunean topatzen ditugun egoerak direla argituz.

Gelaz osatutako etxe metaforikoa

Bilduman sartuko zituen ipuinak aukeratzeko garaian sailkatu behar izan zituzten. «Atxagak esan izan du bere obrak pixutan sailkatzen dituela. Nik etxe bat bezala irudikatzen dut, gela desberdinekin. Ipuin bakoitza gela bat da. Batzuk ez dira familiakoak, eta gela horiek giltzaz itxi nituen, baztertu egin nituen. Beste batzuk jantziago zeuden, mueble dotoreekin, eta beste batzuk biluzik zeuden, apaintzea behar zuten», kontatu du metafora batekin.

Pixkanaka aukeratutako ‘gelak’ apaindu egin zituen, presarik gabe, eta hori da lortu duen emaiza. «Oso desberdinak dira baina badaude gai edo estilo batzuk denak lotzen dituztenak», esan du. Tartean, zahartzaroa eta heriotza, sakrifizioa eta itzalak eta argiak. «Tristea da baina normala da baten itzaletik beste batetik argia ateratzea», adierazi du idazleak.

Adibide betzala, ‘Itzalak’ deituriko ipuina laburtu du. Familiako hiru emakumeek zerbait kontatu nahi dute, baina ez dakite nola, zaila egiten zaie. Orduan, zerbait gertatzen da, egoera ilun bat, dena eklipsatuko duena, eta emakumeek aukera hori baliatzen dute nahi dutena egiteko. «Nik uste dut emakume askori gertatzen zaigula hori, egoeraz baliatzea, umeak bezala: ea lurrikara bat dagoen eta horrela ez noa eskolara», azaldu du.

Egañak berak esan duenez, hizkera zuzena eta zehatza erabiltzen saiatu da hori irakurtzea gustatzen baitzaio. Era berean, fikzioa hautatu du, genero hori gustatzen zaiolako, nahiz eta interesatzen zaizkion gaiak jorratu dituen.

Emakumeak nagusi

Pertsonaiei dagokionez, gehienak emakumeak dira, baina ez heroiak, baizik eta pertsona normalak, adin, nortasun eta egoera desberdinekin. Gizon batzuk ere ageri dira, baina «ezohikoak» dira: «bortxatua izan den gizona, maitasunagatik negar egiten duena…». Egañak dio bera ez dela «oso intimista», baina pertsonaien pentsamenduetan sakontzen saiatu da, emozioz kargatu gabe.

Bere kasuan, ‘Final destination’ izena darama ipuineko emakumearekin sentitzen da identifikatua, pantailako fikzioekin obsesionatuta dagoena, bahitua, eta «keinu heroiko» bat egiten duena hortik ateratzeko.

Izenburuari dagokionez, Razquinek aitortu du bereziki zaila dela ipuin bildumei izena jartzea. Normalean guztien ezaugarriak biltzen dituen ipuinaren izena jarri ohi da eta hori egin dute oraingoan.

Azalak ere gai nagusiekin badu harremana. Egañak berak margotutako koadro baten zatitxo bat da, non txori bat sakrifikatua den, eta kolore argi eta ilunak dituen. «Sakrifizioaren ideia aspalditik daukat buruan eta koadroa oso zaharra da», aipatu du.