Argentinako Chubut probintzian Valdes penintsula bainatzen duten ur bare eta argiak gizateriaren ondare dira, eta baita itsas faunako hainbat espezierentzako santutegi ere, tartean balea australarentzat ere.

Balea horien hogeita hamar ale –26 heldu eta 4 gazte– hilda aurkitu zituzten Valdes penintsulako Golko Berrian, irailaren 24tik joan den asteartera bitartean. Aurkikuntza horrek zientzialarien eta agintarien alarmak piztu zituen.

Arrantzaren Ikerketa eta Garapenerako Institutu Nazionalera bidalitako animalien organo, ehun eta fluidoen laginen emaitzak oraindik ez daude eskuragarri, eta datorren astean eman daitezke ezagutzera.

Baina ikertzaileek hipotesi nagusitzat dute heriotzak mikroalga toxikoek sortutako biotoxinek eragindako intoxikazioaren ondorio direla, marea gorria izenez ezagutzen den fenomenoa.

«Toxinen maila oso handia detektatu zen azken egunetan Golko Berrian aztertutako ur, plankton eta bibalbioen laginetan. Horrek oso argi adierazi zigun marea gorriaren hipotesia aipatu behar genuela», azaldu dio Efe agentziari Mariano Sironi Baleak Kontserbatzeko Institutuko (ICB) zuzendari zientifikoak.

Balea osasuntsuen heriotza

Balea australaren osasuna zaintzeko programa baten zuzendarikidea ere bada. ICBren eta Daviseko Kaliforniako Unibertsitatearen (UC Davis) ekimen bat da, eta bertako ikertzaile eta boluntarioek nekropsiak eta laginak bildu dituzte jazotakoa ikertzeko.

Aztertutako aleek gorputz-egoera ona zuten: koipe lodi eta ugariko geruzak erakusten du hil aurretik animalia osasuntsuak zirela. Ez zuten zauri nabarmenik, eta ez zeuden arrantza-sareekin korapilatuta. Bere heriotza azaltzen duen zeinu traumatikorik ez.

Gainerakoan, aire berean eta denbora laburrean hilda aurkitutako balea askoren agertokia, Sironik uste duenez, marea gorriak heriotzak eragin izanaren zantzua da. Gainera, planktonaren eta bibalbioen laginetan aurkitutako toxinen maila oso altua da.

Marea gorria eta giza jarduera

Tenperatura igotzen denean eta argi-orduak gora doazenean, uneko udaberri australean bezala, algak azkar ugaldu daitezke, eta toxikoak direnean «loratze algal kaltegarriak» sortzen dira, marea gorria bezala ezagutzen dena, urak izan dezakeen kolorazioagatik.

Sironik adierazi zuenez, «badira faktore batzuk azken hamarkadetan mundu osoan marea gorrien maiztasuna eta intentsitatea handitzen laguntzen dutenak». «Algei mesede egiten die itsasoaren tenperatura igotzeak, berotze globalaren ondorioz, bai eta giza jardueren ondorioz itsasora iristen diren mantenugaien presentziak ere, hala nola kolaka-isurketak edo nekazaritza-ekoizpeneko ongarriak», azaldu du.

Hego Atlantikoko mendebaldeko baleen populazio batean (6.000 balea inguru), hogeita hamar bat balea hiltzeak ez du eragin esanguratsurik izango populazio horren dinamikan, hazten jarraitzen baitu. «Baina gizabanako bakoitza garrantzitsua da populazioarentzat, pobretu egiten baita, genetikoki eta kulturalki, animalia bakoitza hiltzen denean», dio Sironik.

2021ean hamahiru balea heldu eta zazpi gazte hilik aurkitu zituzten Valdes penintsulan, baina heriotza horiek hiru hilabeteko epean eman ziren. «Aurten, hogeita hamar izan dira eta denbora gutxian, alerta handiagoa da. Hori urtero errepikatuko balitz, biztanleriaren dinamikan eragin negatiboa izango luke», ohartarazi du ikertzaileak.