Nazio Batuek, Giza Eskubideen Kontseiluaren (ACNUDH) 60. bilkura-aldian, Harrera elkarteak egindako lanaren «beharra eta garrantzia» aitortu dute. Era berean, GEBehatokia «iturri gisa» izan da aitortua.

Kontseiluak Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioaren Bulegoari (GENBGK) eskatu zion azterlan sakon bat egin zezala, gomendio praktikoekin, atxiloketatik askatutako pertsonen eta askatasunaz gabetzen ez duten neurrien mende dauden pertsonen giza eskubideei eta gizarteratzeari buruz.

Horretarako, adituek, gizarte zibilak eta biktimek parte hartzeaz gain, ACNUDHk ‘Call for input’ bat, Nazio Batuen mekanismoa, argitaratu zuen iazko martxoan, gizarte zibilaren ekarpenak jasotzeko. Osabideak elkarteko kide diren osasun-arloko profesionalen laguntzarekin eta Harrerak emandako datuekin, GEBehatokiak erantsitako ekarpena aurkeztu zen beste 87ren artean. Bertan, «euskal presoek askatasuna lortu ondoren aurre egin beharreko zailtasunak laburbiltzen dira, bai eta, askotan 20 urtetik gorako espetxe-zigorrak bete ondoren, gutxieneko kalitate-parametroekin bizitza erraztu dezakeen erakunde-laguntza eskasa ere», GEBehatokiak ohar batean azaldu duenez.

«Hain maila altuko txosten batean aipatuak izatea, txosten horren iturrietako bat izanik, kolektibo horren alde egiten den lanaren bultzada handia da», gehitu du.

Era berean, Estatuei egindako txostenean jasotzen diren hainbat gomendio nabarmendu dituzte, euskal kasuan «eragin berezia» dutela iritzita.

Alde batetik, birgizarteratze-ekimenak «integralak, iraunkorrak, inklusiboak eta indibidualizatuak izatea» gomendatzen da, baita «eragin handiena duten pertsonen beharrei erantzutea». Izan ere, «oztopo iraunkorrak eraginkortasunez lantzen» laguntzen du defendatzen du, «bereziki estigma, diskriminazioa eta bazterketa».

Bestetik birgizarteratze-programa eraginkorrenek «dimentsio anitzeko ikuspegia» hartzen dutela azpimarratzen du. «Horrek barne hartzen du liberazioaren aurreko plangintza sendoa, oinarrizko premiak asetzea, hala nola elikadura, etxebizitza eta arreta medikoa, eta enplegu aukerak lortzea. Programa eraginkorrek errestaurazio komunitarioa ere sustatzen dute, diskriminazio sistemikoari heltzen diote eta diseinuan eta inplementazioan esperientzia propioa duten pertsonak inplikatzen dituzte. Familiaren parte-hartze eraikitzaileak, emakumeentzako genero-ikuspegia duten estrategiek eta herri indigenentzako oinarri kulturala duten ikuspegi komunitarioek are gehiago hobetzen dituzte emaitzak».

Zentzu horretan, «funtsezkoa da ebaluazio-esparru sendoak dituzten programek beste batzuek baino berrerortze-tasa nabarmen baxuagoak izatea».

Giza eskubideak, ez karitatea

Modu berean, birgizarteratzea «giza eskubideetan oinarritutako ikuspegiarekin ezartzea» gomendatzen dute. «Orientazio praktiko argia behar da, giza eskubideen arauak eta estandarrak, erakundeen gaitasuna, borondate politikoa eta eragindako pertsonek politiken diseinuan duten parte-hartze esanguratsua praktikan jartzeko moduari buruz». Izan ere, «gizarteratzeko ahaleginak zatikatuta» egoten direla kritikatu dute. «Ez dute behar adina funtsik eta gizarte zibilaren mende egoten dira gehiegi, eta espetxean egon diren pertsona askok laguntza karitate gisa ikusten dute, eskubide gisa ikusi beharrean».

Nazio Batuen gomendio horiek Harreraren lana berretsi egiten dutela nabarmendu du GEBehatokiak, zehazki elkarte horrek kolektibo horri laguntza egokia emateko egiten duen ahalegina.

«Aurten 15 urte beteko dira Aieteko adierazpenetik. Prozesu hori, bere zailtasunekin, Nazio Batuen DDB parametroetan (Desarmatzea, Desmobilizatzea eta Berrintegratzea) oinarritu da. Nazioarteko komunitateak egiaztatutako armagabetze zibila, ETAren desegite osoa eta kohesionatua, eta, bere zailtasunekin, presoen eta iheslarien auzia konpontzeko esparrua izaten ari den berrintegrazioa. Izan ere, euskal DDB eredua Nazio Batuen erreferentzia bat da gatazkak konpontzeko, Kurdistanen kasuan ikusten ari garen bezala», nabarmentzen du GEBehatokiaren oharrak.

Hala ere, lan hori «guztiz arrakastatsua» izan dadin, administrazio publikoen «inplikazio handiagoa» eskatzen du, «giza eskubideetan oinarritutako ikuspegi zorrotz eta bakar batetik, eta birgizarteratze-prozesuen erabilera politiko oro alde batera utzita».