Jolasa, lehen arkitektura
Jostailuak jolasteko eta ondo pasatzeko dira, baina elementu horietako asko hezigarriak ere badira, maiz arkitekturarekin eta diseinuarekin lotutakoak. Adibide asko daude; horietako batzuk artikulu honetan aipatzen dira, eta horien artean, The Toy nabarmentzen da. Hau da bere historia.

Gabonak garai berezia dira, argi distiratsuz eta arropa lodiz inguratuta, maite ditugun horiekin biltzeko, aisialdiaz gozatzeko eta opariak irekitzeko garaia. Etxean haurrak baldin badaude, gainera, irudimena eta sormena lantzeko abagune aparta ere bada, jostailuek espazioak eraiki eta ulertzeko gaitasuna modu naturalean pizten baitute.
Jolasa, berez, ikaskuntzarako laborategi bat da. Haur batek dorreak eraikitzen dituenean, etxeak edo labirintoak asmatzen dituenean, ez da soilik jolasten ari, ia konturatu gabe, forma, eskala, proportzioa eta oreka kontzeptuak aztertzen ari da.
Nork ez du, adibidez, txikia zenean kaxa eta sukaldeko trapu batzuekin panpinentzako etxe bat egin? Edo egongelako kuxinekin eta mantarekin gotorlekuak eraiki? Eraikuntza jolasak horretarako sortuak dira. Horiek, normalean, sistema modularrez eta konbinazio ezberdinak onartzen dituzten objektuz osatuak daude, eta horrelakoak ziren Eames bikoteak gehien miresten zituenak.

Charles eta Ray Eames XX. mendeko bikote sortzaile eraginkorrenetakoa izan ziren. Arkitekto eta diseinatzaileak izanik, diziplina askotan jardun zuten: arkitekturan, altzarigintzan, zineman eta diseinu grafikoan, besteak beste. Oso argi zuten diseinuak funtzionala, ederra eta, batez ere, gizatiarra izan behar zuela, eta haurtzaroarekiko eta jolasaren ahalmenarekiko zuten interesa beren lanaren ardatz nagusietako bat izan zen.
Ikuspegi hori ezin hobeto islatzen du The Toy-k. Horrela aurkezten zen merkatuan: “Handia, koloretsua eta biltzeko erraza. Mundu arin, argi eta zabalgarri bat sortzeko, barruan nahiz inguruan jolasteko bezain handia”. Jostailua plastifikatutako koloretako paper-panelez osatua zegoen (lau karratu eta lau triangelu); 38 zurezko makilak panelak zurruntzen zituzten, eta alanbre malgu txikiek, hodi-garbitzaile antzekoek, pieza guztiak lotzeko aukera ematen zuten, aurrez egindako zulotxoen bidez. Jostailuarekin batera zetorren instrukzio-orriak adibide dibertigarriak eskaintzen zituen, sor zitezkeen egitura harrigarrien erakusgarri. Azkenik, gordetzerakoan, elementu guztiak, prisma hexagonal formako kutxa batean gordetzen ziren, modu praktiko eta trinkoan jasota.
Osagai horiei esker, haur zein helduek hiru dimentsioko egitura amaigabeak sortzeko aukera zuten. Baina piezen sinpletasuna engainagarria zen; izan ere, eraiki ahal izateko, esperimentatu, sormena erabili eta elementuek elkarri nola eusten dioten ulertu behar zen, arkitekturako funtsezko kontzeptuak guztiak.

Lehen jostailuaren arrakasta ikusita, eta tamainak sortzen zituen mugak gainditzeko asmoz, handik urtebetera The Little Toy sortu zuten. Tamaina txikiagoari esker, beste jostailuekin batera erabiltzeko aukera ematen zuen, edo lehenaren luzapen moduan funtzionatzen zuen, jolas-esperientzia are gehiago aberasteko.
The Toy-k, arkitektura eta diseinua irakasten duten jokoen tradizio zabalagoarekin bat egiten du; Frank Lloyd Wright inspiratu zuten “Froebel Gifts” delakoetatik hasi, Bruno Munariren jokoetatik igaro, eta Lego bezalako sistema ezagunetaraino. Testuinguru horretan, The Toy ez da jostailu hutsa: diseinuaren historian pieza esanguratsua da, eta horregatik gaur egun museo eta bilduma askotan aurki daiteke, bere balio pedagogiko, estetiko eta kulturalaren aitortza gisa.
Gaur egun ere, sortu zenetik hamarkada asko igaro diren arren, The Toy-k sormenaren eta diseinuaren ikono izaten jarraitzen du. Bere balioak indarrean jarraitzen du. Gogorarazten digu arkitektura ez dela eraikinetan bakarrik existitzen, baizik eta baita irudikatzeko, eraikitzeko eta jolasteko dugun moduan ere. Azken finean, arkitekto askok eraikinak altxatu aurretik ikasi zuten eraikitzen.

Juan Bautista Bilbao & Nikolaus Zu Dohna-Schlodien

Guía para evitar algunos regalos nada apropiados

Etxemaite, para sentirse como en casa

«Munduko txapelketa irabazi nuen erabat itsu geratu nintzenetik lau urte bete zirenean»
