Jaiotza tasak behera egitean haur gutxiago daude gurean, eta hori erronka handia da euskal hezkuntza sistemarentzat. Eskola publikoari segregazioa batzen zaio. Hala eta guztiz ere, aldarrikapenak egiten jarraitu behar dela ahaztu gabe, Santurtziko sare publikoak indarrak batu ditu lortutakoa harro ospatu ahal izatearren egun polita antolatzeko.

Santurtzin zentro publiko pila bat daude eta jaiaren leloak denak «ehuntzera» gonbidatzen gaitu. Zein modutan saretuta zaudete?

Sare oso aberatsa osatzen dugu, eta ‘ehuntzera’ gonbidatzen duen leloak hori bera azpimarratzen du: bakoitzak bere haria jarrita, komunitate sendoagoa eraikitzea.

Saretuta aritzeko modu asko daude, adibidez: baliabideak eta esperientziak partekatuz, familien, elkarteen eta udal zerbitzuen arteko harremanak sendotuz, auzoetako beharrak elkarrekin identifikatuz, kultur jarduerak elkarrekin antolatuz, eta koordinatuz eta batez ere elkarlana oinarri hartuz.

Finean, saretzea ez da soilik konektatuta egotea; komunitatea elkarrekin ehuntzea da, pertsona bakoitzaren ekarpenari balioa aitortuz.

Zein behar ditu Santurtzi bezalako herri batek?

Askotariko beharrak ditu, bertoko jendearen ongizatea eta komunitatearen bizitasuna bermatzeko. Adibidez: hezkuntza publiko sendo eta inklusiboa, gazteentzako aukera eta espazio seguruak, adinekoentzako arreta eta laguntza sareak, kultura, euskara eta herriko nortasuna sustatzeko ekimenak, kirola eta aisialdi osasungarria, ingurune garbi eta jasangarria, enplegu eta etxebizitza aukerak, eta auzokideen arteko harreman hurbilak.

Ba al duzue Las Viñasen proiektu berri edo bereziren bat esku artean?

Bai, eskolan hainbat ildo interesgarri lantzen ari gara komunitatearen behar berrietara egokitzeko helburuarekin. Datorren ikasturtean eskolako liburutegi berria sortuko dugu, baita laborategia ere. Zuzendaritza Proiektu berri-berria dugu esku artean… denetan sartzen gara!

Horrez gain, familien parte-hartzea ere indartzen ari gara, guraso elkartearekin batera. Harremanak, hizkuntzak, inklusioa eta komunitatea batzeko modu berriak ere lantzen ari gara.

«Patioetan, talde lanean, familien artean, eskolaz kanpoko jardueretan… Euskaraz bizi nahi dugu»

Nolako hezkuntza eskaintza publikoa dago Santurtzin? 

Santurtziko indargune handienetako bat da txikitatik hasi eta lan mundura arteko ibilbide publiko osoa eskaintzen dela.

Jaiotza tasak behera egitean haur gutxiago daude gurean, eta hori erronka handia da euskal hezkuntza sistemarentzat. Eskola publikoari segregazioa batzen zaio. Hala eta guztiz ere, aldarrikapenak egiten jarraitu behar dela ahaztu gabe, Santurtziko sare publikoak indarrak batu ditu lortutakoa harro ospatu ahal izatearren egun polita antolatzeko.

Eskola publikoa da ikasle gehien euskalduntzen dituena, baina zein da euskararen egoera Santurtzin? Ezagutza bermatua dago, eta erabilera?

Hori da gaur egun Santurtzin dagoen erronka nagusietako bat: ezagutza handitzen ari da, baina erabilera sendotzen jarraitu beharra dago.

Eskola publikoak, urteetan ekarpen handia egin du ume eta gazteak euskalduntzeko. Ikastetxe publiko guztietan euskaraz bizitzeko giroa sortu da; patioetan, talde lanean, familien artean, eskolaz kanpoko jardueretan… Euskaraz bizi nahi dugu.

Zein da eskola publikoaren egoera eta zeintzuk dira etorkizuneko erronkak?

Eskola publikoak funtsezko rola du gizarte kohesionatuago eta bidezkoagoa eraikitzeko.  Hainbat indargune ditu: irekia, inklusiboa eta komunitateari lotua. Profesional sare sendoa, euskara eta kulturaren transmisioa, berrikuntza pedagogiko eta digitala eta familien parte-hartzea sustatzeko ahalegina, besteak beste.

Erronkak ere handiak dira: Jaiotza tasaren jaitsieraren eraginez, ikasle kopurua gutxitzen ari da, eta horrek zentroen antolaketan eragina du. Segregazioaren arriskua: zaurgarritasun egoerak modu orekatuan banatzea eta eskola guztiek aukera berak izatea. Digitalizazioa: teknologia erabiltzea bai, baina modu kritiko eta orekatuan. Osasun emozionala: ikasleen ongizate psikologikoa gero eta gehiago zaintzea.

«Euskal Herriko eskola publikoak kontraste argia bizi du: batetik, sistema osoaren oinarri nagusia da; bestetik, askotan ‘bigarren lerroan’ dagoen sentsazioa agertzen da»

Zer gertatzen ari da eskola publikoarekin Euskal Herrian?

Oro har, Euskal Herriko eskola publikoak kontraste argia bizi du: batetik, sistema osoaren oinarri nagusia da; bestetik, askotan ‘bigarren lerroan’ dagoen sentsazioa agertzen da.

Eskola publikoak jasotzen dituen ikasleen artean gero eta aniztasun sozioekonomiko eta kultural handiagoa dago, migrazio berriak eta egoera zaurgarriagoak barne. Horrek lan pedagogiko konplexuagoa dakar, eta baliabide gehigarriak behar ditu.

Segregazioaren presioa: zenbait eremutan, ikasleen banaketa ez da orekatua eskolen artean. Horrek eskola publiko batzuetan karga handiagoa sortzen du, eta gizarte kohesioan eragin dezake.

Irakasleen lan karga eta egokitzapena: irakasleok gero eta rol zabalagoa dugu; hezkuntza akademikoa ez ezik, inklusioa, emozioak, digitalizazioa…

Laburbilduz, ez da ‘krisi bakarra’, baizik eta sistema baten tentsioa. Eskola publikoak gero eta behar handiagoak dituen gizarte bati erantzuten dio, eta erronka nagusia zera da, hori guztia behar beste baliabiderekin eta prestigio sozialarekin uztartzea.

Segregazioa aipatu duzunez, azken urteetan matrikulazio garaian «neurri» batzuk hartu dira familien egoera sozioekonomikoa identifikatzeko, baina ez dirudite eraginkorrak. Nola konpon daiteke, benetan, arazo hori?

Segregazioa ez da konpontzen neurri bakar edo sinbolikoekin; egiturazko arazo bat da, eta horregatik eskatzen ditu politika koherenteak eta denboran iraunkorrak. Gaur egun aipatzen diren adierazle sozialak (liburu kopurua, etab.) askotan kritikatzen dira, bai, erraz sinplifikatzen dutelako errealitate konplexua eta estigmatizazio arriskua dutelako.

Azken batean, gakoa da nola banatzen diren ikasleak sistema osoan eta zer baliabide jasotzen dituen eskola bakoitzak errealitate hori kudeatzeko. Segregazioa benetan murrizteko, neurri teknikoak baino gehiago behar dira: borondate politikoa, sistema osoaren ikuspegia eta epe luzeko konpromisoa.

Euskal Eskola Publikoaren Jaiari begiratuta, zeintzuk izan dira oinarriak eta nondik abiatu zarete?

‘Ehunetan’ leloak oso ondo laburbiltzen du hori: hari askorekin sare sendo bat osatzen dela. Ikastetxe bakoitzak bere nortasuna eta bere aletxoa jartzen ditu, baina guztiok norabide berean egiten dugu arraun. Azkenean, jaiaren benetako oinarria hori da: komunitatea, elkarlana eta eskola publikoarekiko konpromisoa.

«Harrotasunez erakutsi behar dugu zer garen eta zer eraikitzen dugun guztion artean. Jai honek aukera hori ematen du»

Zer ekarri dio Santurtziri horrelako festa bat hartzeak? Eskola komunitatea indartu dela nabaritzen al duzue?

Santurtzirentzat aukera handia da horrelako jai bat hartzea. Alde batetik, herriari eta eskola publikoari ikusgarritasuna ematen diolako; baina batez ere komunitatea elkartzeko aukera ematen du.

Jaiak egun bat iraungo du, baina bidean sortzen denak askoz gehiago irauten du: elkarlanerako ohitura, konfiantza eta elkar ezagutza. Alde  horretatik, bai, eskola komunitatea indartu dela nabarmen sentitzen dugu.

Zer esango zenioke datorren urtean jaia hartzea tokatzen zaionari?

Lasaitasunez eta pozez hartzeko esango nioke eta bidean sortzen diren harremanez eta uneez gozatzeko. Harrotasunez erakutsi behar dugu zer garen eta zer eraikitzen dugun guztion artean. Jai honek aukera hori ematen du.