‘‘Eraukon, Eskuaren mintzoa’’ izeneko dokumentala osatzeari ekin diote Iban Toledo eta Oroitz Zabala zinemagileek. Irulegiko Eskua du ardatz, I. mendeko brontzezko pieza, 2021eko ekainaren 18an aurkitua, eta ‘‘Sorioneku’’ inskripzioa duena.

Efe agentziari eskainitako elkarrizketa batean gogora ekarri dutenez, duela gutxi egindako ikerketa bati esker, aditz bat aurkitu ahal izan da inskripzioaren amaieran. ‘‘Eraukon’’ terminoa da, ‘‘eradun’’ aditzarekin zerikusia izan dezakeena (‘‘eman’’, ‘‘eskaini’’ edo ‘‘entregatu’’).

Lana euskaraz grabatu da, gaztelaniazko, frantsesezko eta ingelesezko azpitituluekin, eta 80 minutuko iraupena izango du. Iban Toledok (‘‘Bolante baten historia’’) eta Oroitz Zabalak (‘‘Inasa: Irurtzungo langileen indarra eta arnasa’’) zuzentzen dute, Aitzol Barandiaranen gidoia segituz (‘‘Herri txiki infernu handi’’).

ESKUA, «POP IKONOA»

Iban Toledok, argazki-zuzendaritzan ere jarduten duenak, Irulegiko Eskua berez oso irudi indartsua dela adierazi du: «Pop ikono ere bihurtu dela esan ohi dugu».

«Bisualki erakargarria da. Gainera, oso patina berezia du, eta horrek oso ikusgarri egiten du», ziurtatu du Toledok, eta nabarmendu du pieza horrek balio estetiko handia duela, misterioa duela eta hizkuntzaren ikuspegitik oso garrantzitsua dela. «Dena dauka», laburbildu du.

Horregatik, dokumental bat ez ezik, etorkizunean Irulegiko Eskuari buruzko fikziozko film bat egin daitekeela esan du: «Askotan joaten gara Indiana Jonesen filmak ikustera, baina etxe ondoan oso aurkikuntza garrantzitsua dugu».

AZTARNATEGI BIZIA

Britainia Handian, Madrilen, Bartzelonan eta Euskal Herriko hainbat tokitan (Tolosan, Iruritan, Gaztelun, Bujandan, Iruñean eta Gasteizen, besteak beste) urtebetez filmatuta, filmaketa azaroan amaitzea aurreikusten dute, eta 2026ko udaberrian estreinatzea, ondoren nazioarteko zinemaldietara joateko.

Europako Arkeologia Biltzarrean filmatutako Estatu frantseseko, Alemaniako edo Britainia Handiko adituen testigantzak ditu. Bertan, nazioarteko komunitate zientifikoak Aranzadi Zientzia Elkartea saritu egin zuen egindako lanagatik.

Zabalak azpimarratu du ezin dela ahaztu Irulegiko indusketetan lanean ari direla oraindik: «Aranzadik aztarnategian lanean jarraitzen du eta oso hunkigarria da, egunero zeramikazko edo bestelako pieza berriak aurkitzen dituztelako».

«Eta dokumentalean aztarnategiak berak ere garrantzia duela iruditzen zaigu, arkeologo gazte hauek nola lan egiten duten ikustea» eta «dituzten lan baldintzetan ere fokua jartzea», aipatu du.

EUSKARA, PROTAGONISTA NAGUSIA

Era berean, euskara da dokumental honetako protagonista nagusia, azaldu duenez, «aurkikuntzak izugarrizko oihartzuna zuela iruditzen zitzaigulako, lurrikara ikaragarria ekarri duelako zientziaren akademiaren munduan zein kultura mailan».

Zabalak mezu nagusia jarri du balioan: «Testu baskoi bat izatea, herri afografo bat zela zioen teoriaren aurka; ez omen baitzekien ez idazten, ez irakurtzen». Irulegiko Eskuak adierazten duenez, aldiz, baskoi herri honek «irakurtzen bazekien, idazten bazekien, eta beraz, zirudiena baino herri zibilizatuagoa zen».

Dokumentala Labrit Multimedia, On Produkzioak eta Les Valseurs ekoiztetxeek Aranzadi Zientzia Elkartearekin elkarlanean egindako nazioarteko koprodukzioa da.

Gainera, EITBk parte hartzen du, eta Nafarroako Gobernuak, Lakuakoak, Eurorregioak eta Tolosako eta Oiartzungo Udalek babestu dute.