Ikasturte hasiera liburu berri bat irekitzea bezala izaten da, orrialdeak hutsik daude eta oraindik istorio oso bat dago idazteko. Ikasturte berriak koaderno bat estreinatzearen parekoa izan beharko luke, orrialde garbiak, ideia berriak eta berriz hasteko aukera.

Baina batzuetan, ordea, irailean hasi ohi den ikasturtean berriro istorio bera errepikatzen digute, gero eta aspergarriago bihurtzen dena. Banatzen diren koadernoak idatziak daude aldez aurretik, eta, ezinbestean, gure erantzunak baldintzatzen dituzten galderekin daudenez, zerbait berria aurkitzeko aukerarik ez dago haietan.

Duela urte batzuk, Euskal Herrian hezkuntza euskalduntzeko apustua egin zela suposatzen da, lurraldetasun maila desberdinen arabera jarraibide ezberdinak ezarriz, gainera. Erabaki hori hartu zenetik berrogei urte baino gehiago igaro ondoren, datorren ikasturte hasiera porrot aspergarri eta errepikatuaren aurrekari bihurtuko zaigu. Porrot horrek lehendik ezagututakoaren errepikapena baino ez du aurreratzen, eta ez du ezer aldatzeko aukerarik ematen, bada.

Ikasturte baten estreinaldia hastapenean emaitza ia ikusten ez den hazia landatzea balitz, behar den denboraz eta egindako ahaleginez hazten amaituko lukeena, gure kasuan badakigu, jakin ere, emaitza zein den, balizko euskalduntzearen porrota berriro, hori besterik ez baita izango azkenean haziko dena.

Izan ere, hizkuntza politikak gehiegi zentratu dira norbanakoen eskubideetan eta eskolan, hizkuntzak ikasteko motibazioak sozialak eta kolektiboak izan arren.

Duela urte pare bat Aotearora (Zeelanda Berria) bisita luze bat egin ondoren, harritu egin nau aurten Zeelanda Berrian ingelesa ofizial egin dutela jakiteak. Izan ere, Zeelanda Berriko Parlamentuak 2026. urte honetan onartu du ingelesa, maorierarekin eta Zeelanda Berriko zeinu hizkuntzarekin batera, legedian berariaz sartzeko lege proiektua (English Language Bill).

Han egon nintzenean, hala eta guztiz ere, ingelesa ez zen hizkuntza ofiziala, eta, dena den, gizarteak ingelesez funtzionatzen zuen erabat, maorierazko eskolak (%12 baino gutxiago) eta eskola publikoetako maori eskolak (hutsaren hurrena) izan ezik. Maoriera galtzen ari da, besteak beste, berau berreskuratzeko bidea eskolan ia bakarrik oinarritu baita.

Funtsean eskolatik eta administraziotik garatutako lau hamarkadako euskalduntzearen ondoren, zein da egun gure hizkuntza komunitateen bilakaera? Hitz batek definitzen du: larrialdia. Eta hori horrela da edozein hizkuntzak ezin duelako bakarrik «bizirik iraun»; aitzitik, globalizazioak, biztanleria mugimenduek eta adimen artifizialaren erronkak eraldatutako gizarte honetan, baliagarria eta lehiakorra izateko aukera emango dioten bizi baldintzei eutsi behar dielako ezinbestean euskarak. Beraz, euskaraz eskolatzea ez da nahikoa, euskararen etorkizuna merkatuan, kultur industrian eta, gero eta gehiago, lurraldetasun irizpideei zuzenean lotuta ez dauden lurralde birtual eta digitaletan ere jokatzen baita.

Hizkuntza erabilerak ezagutu behar ditugu, hau da, gure hizkuntzaren erabiltzaileek ezartzen dituzten komunikazio loturak eta nola praktikatzen diren menderatze harreman hierarkikoetan (elebitasun asimetrikoak sortutako erlazio diglosikoen arabera).

Geurea, edozein hizkuntza komunitate bezala, gure behar soziolinguistikoetara, industrialetara eta teknologikoetara egokitu behar da. Behar horiek gaur eta orain ez daude lurraldeari lotuta, eta, aldiz, birtualak dira gaur egungo gizarteak dimentsio digital erabatekoak baitauzka. Teknologia digitalak eta globalizazio ekonomiko eta kulturalak inposatzen dituzte harreman jakin batzuk, baita kapitalismo kognitiboak ere, pentsamolde eta ohitura sozial jakinak zehazten baititu.

Autonomian oinarritutako politikek, lurralde irizpideek eta eskola erakundeek ezin dute ildo horretan lagundu, eta berriz ere marmotaren egunera garamatzate.

Ikasturtearen hasierak bide ezezagun baten atea zeharkatzea izan beharko luke, esperientziaz betetako motxila batekin, etortzeko dagoenarentzat espazioa utzita.

Gure kasuan, tamalez, porrot eta engainuzko aldi berri bat bihurtuko da, inolako ekarpenik egiten ez duten baina gure hizkuntza komunitatearen garapen aukerak murrizten dituzten adostasun politiko instituzionalek babesturik. Erratuta egotea gustatuko litzaidake, zinez.