Datorren abuztuaren 12an ezohiko fenomeno astronomikoa biziko dugu, erabateko eguzki eklipsea izango baita planetako eremu oso zehatzetan, horien artean bereziki Iberiar penintsulan, Euskal Herriko hegoaldea eta mendebaldea barne. Hori dela eta, milaka eta milaka pertsonak, batez ere Europa osotik, penintsulara bidaiatuko dute gertaera ikustera.

Espainiar Gobernuak egindako aurreikuspenen arabera, abuztuaren 10etik 16rako aste horretan ia milioi erdi joan-etorri izango dira eklipsea ikusi ahal izango den 36 probintzietara. Horietatik 282.600 espainiar Estatu barruko joan-etorriak izango dira, eta, 164.100, atzerrikoak.

Horregatik, agintariek joan-etorriak saihesteko deialdia egin dute, errepideak kolapsatzeko arrisku handia baitago. Euskal Herrian ere milaka joan-etorri espero dira fenomeno hori bere osotasunean ikusiko den guneetara. Baina adituek diotenez, eklipseaz gozatu dezakegu etxetik edo oporrak igarotzen ari garen lekutik gertu.

Horretarako, bi gauza besterik ez ditugu kontuan hartu beharko: gure eremuan eklipsea osoa edo partziala izango den jakitea eta behaketarako aukeratu dugun lekua aldez aurretik planifikatzea.

Zehazki, eklipse osoa Arabako lurralde historiko osoan, Bizkaiko hego-mendebaldean eta Nafarroako hegoaldean ikusiko da. Gipuzkoako lurralde gehienean eklipse osoa ez da ikusiko, baina hegoalderago dauden udalerrietatik egin ahal izango da, hala nola Arrasate, Aretxabaleta, Eskoriatza, Leintz Gatzaga, Oñati eta Zegamatik.

Eklipsea ere ez da erabatekoa izango Iruñea, Donostia edo Baiona bezalako hiriburuetan, baina puntu horietan %99tik gorakoa izango da, beraz, fenomeno astronomikoaz gozatzeko aukera izango da.

Kontuan hartu behar den bigarren gauza da eklipsea arratsaldeko azken orduan gertatuko dela, eguzkia sartzetik gertu, astro hori nahiko baxu egongo denean. Beraz, edozein eraikinek, zuhaitzek edo mendik estal dezake ezohiko fenomeno astronomiko horren ikuspegia.

Horrela, mendebalderantz ikuspen ona duen eta oztoporik ez duen puntu bat aukeratu beharko dugu. Euskal Herrian baldintza horiek betetzen duten leku asko daude, beraz, beharrezkoak ez diren joan-etorriak ekidin ditzakegu.

Eusko Jaurlaritzak, esaterako, eklipsea gauden lekutik bertatik ikustea gomendatzen du, dela gure bizilekutik, dela oporrak igarotzen ari garen tokitik. “Eklipsea ikusteko lekurik onena zu zauden lekua da” lelopean, kanpainak eklipsea segurtasunez behatzeko deia egiten du, bi gomendio nagusi azpimarratuz: eguzkia behatzeko homologatutako betaurrekoak erabiltzea eta beharrezkoak ez diren joan-etorriak saihestea, fenomenoa gertuko leku batetik behatzea lehenetsiz.

Horrela, informazio kanpainak eklipsea etxetik hurbil dagoen lekuren batetik behatzera animatzen du, trafikoan zein pertsona pilaketetan sor daitezkeen arazoak murrizteko asmoz. Mugitu behar izanez gero, bidaia aldez aurretik planifikatzea, garaiz iristea, itzulera mailakatzea eta une oro Ertzaintzaren eta gainerako agintarien jarraibideak betetzea gomendatzen da. Bilboko Udalak ere dei egin die hiritarrei egun horretan autoa hartu gabe eklipseaz goza dezaten.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, beraz, ez da behaketa-punturik antolatu, baina oro har, ilunabarrak ikusteko ohiko tokiak balio dezakete, betiere gu gauden lekutik gertu.

BILBOTIK ATERA GABE

Horrela, Bilboko Artxanda mendia aukera ona izan daiteke Bizkaiko hiriburutik atera gabe fenomenoa ikusteko. Hiriaren gainetik duen altuerak panoramika zabaltzen du eta kale mailan ohikoak diren oztopoak saihesten ditu. Itsasertzean, Getxoko Galea lurmuturra toki paregabea bihurtu daiteke eklipse osoa ikusteko, Kantauri itsasoko ikuspegi zabala eskaintzen baitu.

Urdaibai inguruan ez da eklipse osoa ikusiko, baina Atxarreko San Pedro mendiak edo Elantxobe gaineko Ogoño lurmuturrak Urdaibaiko itsasertzaren ikuspegi bikain eta ikusgarriak eskaini ditzakete. Bakio eta Gaztelugatxe ere bisitari asko bilduko dituzten lekuak bihurtuko dira.

Araban ez dugu itsasorik, baina, herrialde osoan eklipse osoa ikusiko denez, edozein espazio zabal egokia izan daiteke fenomenoa ikuskatzeko: Izkiko parke naturala, Ullibarri-Ganboako urtegia, Legaireko cromlecha edo Arrizalako trikuharria aukera bikainak izan daitezke.

Gipuzkoan ez da eklipse osoa behatzeko aukerarik izango, baina mendebaldeko zein erdialdeko kostaldean eguzkia ia erabat ezkutatzen ikusteko aukera izango da. Zumaiako Itzurun hondartza, Zumaia eta Deba arteko Sakoneta ingurua, edo Zarauzko Talaimendi mendia ere aukera egokiak izan daitezke eklipsea ikusteko, baita Donostiako Igeldo mendia ere.

NAFARROAN, HOGEI PUNTU

Nafarroan, hegoaldean bakarrik ikusi ahal izango da eklipse osoa eta Gobernuak hogei behaketa-puntuko sarea prestatu du, 50.000 pertsonatik gorako edukierarekin. Antolaketa horren helburua da pertsonek eklipsea non ikusiko duten eta batetik bestera nola mugituko diren planifikatu ahal izatea.

Gune horiek esperientzia osoa, antolatua eta segurua eskaintzeko moduan diseinatuta daude, eta aparkalekuak, jatetxe-eremuak eta egun osoko jardueren programazioa bezalako zerbitzuak dituzte. Sarrerak salgai daude www.eklipsenavarra.org helbidean.

Eklipsearen ondoren, Foru Exekutiboak iradoki du gutxienez 30 minutu itxarotea ibilgailura itzultzeko, errepideak gainezka egongo direla aurreikusten baita. Nahi duenak, gainera, beste ikuskizun bat izango du gaua zeruari begira igarotzeko: Pertseidak edo izar-uxoak. Izan ere, fenomeno hori ikusteko gaurik onena 12tik 13koa izango da, gaueko hamaiketatik aurrera.

Adituek diotenez, fenomeno horren ikuskapena aurten oso ona izango da, 12an ilargi berria izango delako eta horrek inoiz baino iluntasun handiagoa sortuko duelako.

Egun horretako joan-etorrien inguruko gomendioez gain, Nafarroako Gobernuak ere beste hainbat aholku egin ditu. Suteen prebentzioari dagokionez, landarediaren gainean ez aparkatzea gomendatzen da, motorraren beroak sutea eragin baitezake. Era berean, suak edo barbakoak ez piztea gomendatzen da, uda honetan bizi dugun lehortea dela eta. Era berean, hondakinak jasotzea gomendatzen da.

Autobabesari dagokionez, egun horretarako garrantzitsua izango da pertsona bakoitzeko bi litro ur, mugikorrerako kanpoko bateria bat eta linterna bat eramatea; era berean, aukeratutako inguruko mapak deskargatzea gomendatzen da, Internet gabe erabili ahal izateko.

Modu batera edo bestera, Nafarroako Gobernuak ekitaldi astronomikoaz modu arduratsuan gozatzeko eta arriskuak minimizatzeko deialdia egin du, jende ugari biltzea aurreikusten baita.

Adi eguraldiaren iragarpenari

Leku ireki batera joan, babeserako betaurrekoak jarri eta ipar-mendebaldera begiratzea ez da nahikoa izango eguzki eklipsea ikusi ahal izateko. Lainoak agertzen badira, gure ahalegin guztiak ezerezean geratu daitezke. Horregatik, oso garrantzitsua izango da egun horretako eguraldiaren iragarpenari adi egotea.

Eta zer eguraldi egingo du abuztuaren 12ko iluntzean? Meteorologian adituak direnek oraindik azkar dela diote, baina aurreko astean eguraldiaren «joera» ikusten hasi daitekeela uste dute, beraz, bihartik aurrera adi egotea komeni da.

Oro har, abuztuaren lehen hamabostaldian eguraldi bero eta lehorrak izaten dira, baina egunaren amaieran ekaitzak sortzeko arrisku handia ere izaten da. Euskal kostaldean, gainera, behe-laino eta lanbroa ere sor daiteke, eta, hori gertatuko balitz, ezinezkoa izango litzateke eklipsea ikustea.

Eguraldiak zer joera hartuko duen ikusi bitartean, espainiar Estatuko Meteorologia Agentziak (AEMET) ikerketa bat egin du 2010 eta 2025 artean abuztuaren 11tik 13ra egin izan duen eguraldian oinarrituta.

Horrekin guztiarekin, AEMETek estatistika bat argitaratu du, zerua hodei gutxirekin edo oskarbi egotearen maiztasuna azaltzen duena. Mapa horrek erakusten duenez, isurialde atlantikoan zerua garbi izatearen aukera %30etik %50era bitartekoa da. Aldiz, hego isurialdea da zeru oskarbien maiztasun handiena duena.