Guatemalako Santiago eta Sumpango herrietan azaroaren 1ero ateratzen dituzte kalera koloretako barrilete erraldoiak. Maien kulturan, bi mundu lotzen dituzte: bizidunena eta hildakoena. Orain, Unescoren ondare immaterial izendatu dituzte.

Sormen artistiko harrigarri horiek, horietako batzuk 20 metrotik gorako garaierara iristen direnak, tradizioaren aberastasunaz gain, lantzeko teknika zorrotzagatik eta gordetzen dituzten mezuengatik ere ezagunak dira: ingurumen-mezuak, mezu sozialak, maitasun-mezuak edo bizikidetza-mezuak.

«Gure kultura guatemalarraren aberastasuna ordezkatzen dute; herri indigenen sormenari, erresilientziari eta kosmobisioari egindako omenaldia irudikatzen du aitorpen horrek», adierazi du Bernardo Arevalo presidenteak.

Santu Guztien Egunean, ehunka guatemalar eta bisitari joaten dira Sacatepequez departamenduko bi herrixka horietako hilerriak ikustera, hiriburutik 40 bat kilometro hego-mendebaldera.

Tradizioaren arabera, barrileteek izpiritu gaiztoak uxatzen dituzte haizearekin talka egitean ateratzen duten zaratarekin, eta, horrela, hildakoen arimak beren familiekin partekatzera irits daitezke.

Sei hilabete baino gehiago behar izaten dira, diseinu konplexuen bozetoa eskala txikian egiten denetik, harik eta banbuzko egitura osatzen den arte. Hainbat metrotako kordelarekin lotzen dituzte banbuak, paper txinatarreko piezak moztu eta itsatsi egiten diren arte, kolore anitzeko barrilete erraldoiari forma emateko. Dena artisau eran.