Mirentxu Loyarte zinemagilea, lehen euskal emakume zuzendaria kontsideratzen dena, zendu da, Iruñean, 87 urte zituela. Iraupen ertaineko film bat eta dokumental bat egin zituen, “Irrintzi” (1978) eta “Euskal emakumeak” (1981), baina ondoren, utzi egin zuen zinemagintza.

Mirentxu Loyarte (Iruñea, 1938 - 2025eko irailaren 3a) euskarazko zinema zuzendari eta gidoilariari, atzo eman zitzaion azken agurra Iruñeko hilerrian.

Bi lan nabarmen filmatu ondoren, ahanzturan gelditu zen, Iratxe Fresnedaren “Irrintziaren oihartzunak” lanak euskal zinemagintzaren aitzindaritzat aldarrikatu zuen arte. Are gehiago, Loyarte lehen euskal emakume zuzendaritzat hartzen da.

LARRUQUERT ETA BASTERRETXEAREKIN

Zinema Frantziarraren Kontserbatorioan ikasi zuen eta joan den mendeko 60ko hamarkadatik aurrera euskal zinemagintzak hasi zuen mugimenduaren parte izan zen, Fernando Larruquert eta Nestor Basterretxea bezalako egileekin batera. Aldarrikapen politikoak eta kulturalak bat egiten zuen mugimendu honetan.

70eko hamarkadan ariketa zinematografiko arras ausarta egin zuen, Ikuska proiektuaren barnean, “Irrintzi” (1978) filma izenekoan. Gure identitate kolektiboaz hausnartzen duen ikus-entzunezko metaforiko berritzaile horrekin, Estatuko zinematografiako kalitatearen saria irabazi zuen; «Eta hori ez da gutxi lan esperimental batentzat, euskaraz egindakoa eta politikoki eta formalki oso ausarta izanda, gainera. Bazegoen istorio interesgarri bat», Iratxe Fresnedaren esanetan.

Era berean, 1981. urtean “Euskal Emakumeak-Ikuska 12” filmatu zuen, XX. mendearen amaierako gizartean emakumezkoak betetzen zuen espazio soziopolitikoa erakutsiz. Javier Aguirresarobe, aurrekoan bezala, argazkigintzaz arduratu zen.

Euskaraz egindako bi lan horiek aitzindari bihurtzen dute Loyarte, euskarazko film bat filmatu zuen lehen zuzendaria izan baitzen.

BILKURA HISTORIKOA

GARAk, 2016. urtean, Ikuskako egileak elkartu zituen Donostiako Tabakaleran. Bilkura historikoa izan zen hura.

80ko hamarkadan erbesteratu behar izan zen, eta zinemagile legez hasitako ibilbideari amaiera eman zion, kulturari lotuta jarraitu zuen arren.

Luze iraun zuen isilunearen ostean, Iratxe Fresnedak bere estreinako filmaren protagonista bihurtu zuen zinemagile iruindarra. “Irrintziaren oihartzunak” (2016) lanean, bere urratsak jarraitu zituen. Bilboko Zinema Ikusezina nazioarteko jaialdian euskaraz egindako lanik onenaren saria jaso ondoren, NAIZi eskainitako elkarrizketan, hauxe zioen Iratxe Fresnedak: «Hasieran Loyarteren lanengatik piztu zitzaidan interesa; gero, pertsonaiara iritsi nintzen».