Zer da «Bidasoatik harago»?

“Bidasoatik harago” Xabi Solanok eta biok 30 urte elkarrekin lan egiten dugula ospatzeko modu bat da. Gaur egun Bidasoak banatzen gaitu, ni Iparraldean, ipar-ekialdeko lurretan, bizi naiz eta bera Hegoaldean, hego-mendebaldekoetan. Bidasotik harago gaude. Bidasoaren alde batean edo bestean Euskal Herria da guretzat eta zubi bat ikusten dugu gehiago, banatzen duen zerbait baino. Baina kontziente gara muga ere badela: kulturalki, erabaki politiko askoren ondoren, hori sortu direlako, bi herrialde, bi nazio, gure nortasun kulturala eta gure identitatea zapaltzera etorri direnak. Deitu kolonizazioa edo deitu asimilazioa, hor eraiki dute haien muga, eta guk esaten duguna da: «Bidasoatik harago, Euskal Herri bat badago». Gure kantu zahar bat da eta hori plazara atera nahi dugu. Kantu zahar baten moldaketa bat da, emanaldi xume bat egiteko.

Bidasotik harago badaude euskal lurrak, kultura, ipuinak, mitologia, historia… Guzti horren kantu eta kontakizunekin egin nahi ditugu, biok batera, emanaldi batzuk, urritik abendura.

Zergatik jolastu «hitzekin eta musikarekin»?

Elkarrekin ez da bakarrik guk biok. Ikasi dugu elkarrekin egiten, elkarrekin egitearen balioa. Ez da ni berarekin edo bera nirekin, elkarrekin da. Guk urteen poderioz sortu dugun oinarria da. Etzakit musika taldean hasi ginen eta ez ginen gu bakarrik, bost ginen orduan; gero Esne Beltzan bukatu genuen guk biok, eta elkarrekin jarraitu dugu. Nik hitzekin eta berak musikarekin, nolabaiteko kosmos txiki bat osatu dugu.

Emanaldi berri honen bidez, zer da ikus-entzuleei transmititu nahi diezuena?

Udazkena da, udazkenak babesa, intimotasuna eskatzen du. Gure kantuak bildu eta Bidasotik haragoko eremu batera eraman nahi ditugu. Hor badugu koadro bat, eta horren barnean, kulturaren ipuinak, poemak, mitologia, historiaren bidez, nik gidoia egin eta Xabik eramanen du trikitixa hartuta, gitarra, bere ahotsarekin. Hitzekin eta musikarekin jolasean, euskaratik eta euskaraz eginen dugu proposamena. Gure asmoa da ondo pasatzea. Aldarrikatzailetzat dugu geure burua eta konpromisoari heltzen diogu; zerbait mugitu nahi dugu. Alaitasuna borrokatzeko eta bizitzeko tresna bat da guretzat eta aldarrikatuko dugu. Gizarte hau oso ilun dago eta kolore horrek alaitasuna ekarriko dio. Etorri eta ondo pasako dugu.

Iragarri duzuenez, ipuinak, poemak eta kantuak uztartuko dituzue. Nondik heldu dira?

Momentu honetan, nire poemen liburu bat bukatzen ari naiz. Etxetik joanda egon naizen 20 urteetan egin ditudan poemak bilduko ditut. Entzuten dudana partekatzea maite dut. Herritik jaso dut eta herriari ematen diot; nire burua hor ikusten dut, horrek aberasten nau eta sinesten dut horretan. Horretatik abiatuz eraikitzen dugu. Bakoitzak egin dezala beretik eta guk hau dakigu egiten. Ipuinak, historiak, poemak… idatzi horiekin proposamen bat eginen dugu. Izan ere, Bidasotik harago dabiltza gure kantak, Euskal Herrian zehar. 30 urteotan egin duguna herriarentzat egin dugu eta herriak erabiltzen du; hori da gure poza.

Zuen mezua argia da: Bidasoak batzen gaitu. Nola islatu duzue ikuskizunean?

Batzen gaitu desberdin izate horrek. Gaur egun, Bidasoa zeharkatzen duenak egunero, Irunetik Hendaiara edo Hendaiatik Irunera lanera joateko demagun, beharbada ez du mugarik ikusten; muga paperik gabe pasatu behar duenak, ordea, kristoren muga ikusten du. Gero ere, egunerokoan edo inoiz zeharkatzen ez duenak Bidasoa, seguruenik ez du Euskal Herririk ikusten. Euskal Herriaz hitz egiten dugunean, bakoitzak badu buruan bere Euskal Herria. Mapa hori ez dugu denok berdin bizi. Osotasun horren alde egonda ere, ezberdin bizitzen dugu, gure egunerokotasunak eramaten gaitu horretara. Guk badugu buruan zazpi probintziako Euskal Herria, baina batzuentzat hiru probintziakoa da, beste batzuentzat hiru gehi Nafarroa, beste batzuentzat Nafarroa Garaia eta Beherea…

Xabi eta nirea zazpi herrialdekoa da, euskara hangoa eta hemengoa delako, eta horrek elkartzen gaitu, dantzek, kantek… Esaten dugu, ‘mugak jarri zizkiguten gu sortu baino lehenago, eta muga horiek haustea gure eskuetan dago’: etorri, ibili… Gure ‘Bidasoatik harago’ da Euskal Herri oso hori, hemen dago herri bat, dantza egiten duena Pirinioen alde batean eta bestean. Musika egiten dugunean, badugu festa, baina badugu borroka ere.

Axpik eta Maitanek ikuskizunaren afixa eta irudia egin dituzte. Zer nolako eragina du irudikapenak zuen sorkuntzan?

Elkarlan bat nahi genuen, gu ordezkatzen gaituena. Lotura egin nahi genuen, bere garrantzia emanez. Guri argia ematen digu afixa honek. Ezerezetik, zerbait badago, dagoeneko sorkuntza bat da, eta ate bat irekitzen digu.

Izokin bat marraztu dute, Bidasoa, Urumeako arroa, Aiako Harriak… herri honen mendia eta itsasoa elkartzen ditu, izokinarekin korrontearen kontra bere etxearen bila. Etxea Hernanin hasiko dut, hangoa naiz, eta bira txiki hau han hasteak ilusioa ematen dit, eta sortu naizen baserritik hurbil bukaera ematea.

Bira urri hondarrean abiatuko duzue. Zer espero duzue?

Kristoren ilusioa egiten dit, gogo handia dut. Idazten dut, eta atzean egon naiz ia beti. Modu bat da agertokietan egiteko, Getxora joatea, Gasteizera, kafe antzoki berrira, Atharratzera… Urri bukaeratik abendura eginen ditugu bi hilabete, bost datarekin, eta gero beharbada izanen dira beste batzuk. Jendea egotea nahi dugu, eta konektatzea, giro berezi bat sortzea eta ondo pasatzea.

Hemen, lehen lerroan egonen naiz Xabirekin. Hitz handiak dira. Xabi frontman bat da, eszenatokian leku handia du, presentzia eta indarra du. Niri errespetua ematen dit, eta aldi berean, sostengu bat da; Xabi daukat, babesa eta laguntza da. Horrek ekarri gaitu 30 urte egitera elkarrekin; horixe da gure ospatzekoa.