Ekialde Hurbileko guduen erdian Ameriketako Estatu Batuetako dolarraren hegemoniaren ustezko kolapsoari buruzko adierazpenak ugaritu egin dira. Hipotesia honako izango litzateke: «AEBn finantza-nagusitasuna sostengatzen duen petrodolarraren sistema gain behera doa Irango gerrak petrolio-sarrerak zein AEBko Altxorraren bonuen atzerriko eskaria eten ahala, eta horrek agerian uzten ditu dolarra babesleku seguru izatearen mugak». Dolarraren inperioaren edo hegemoniaren gainbeheraz edo amaieraz hitz egiten duten irakurketak jasotzen ari gara. Hala ere, askotan desirak errealitatearekin nahasten dira eta joera gradualak puztu egiten dira, dolarrari eusten dion finantza-egituraren sendotasunari erreparatu gabe. Analisi zuhurragoek adierazten dute mundu-mailako dolarraren nagusitasuna mantsoki higatzen ari dela eta diru-ordena multipolar baterantz pixkanaka gerturatzen ari garela, baina posizio hegemonikoa oraindik erraz mantentzen duela. Gainera, dibisa-agertoki multipolar batean, dolarraren hegemonia galtzeak ziurrenik ez luke estatubatuarren botere geopolitikoaren amaiera ekarriko.

1944ko Bretton Woods-eko Konferentziak dolarra nazioarteko diru-sistemaren erreferentziazko moneta gisa kontsakratu zuen formalki, urreari lotuz eta kanbio-tasa finkoen erdian kokatuz. Baina aspaldi zion kendua libera esterlinari nagusitasuna. Bertan adostutako dibisen sistema 1971n apurtu zen, Richard Nixonek dolarren eta urrearen bihurgarritasuna eten zuenean eta kanbio-tasak finkoak izatetik eskariaren-eskaintzaren arabera aldakorrak izatera igaro zirenean. Une hartan dolarrarekiko eta AEBko erakundeekiko mesfidantza hedatu egin zen. Testuinguru horretan, 1974an, Henry Kissinger estatu idazkariak Riadeko agintariekin adostu zuen «petrodolarraren sistema» bezala ezagutzen dena, hau da, petrolio guztia dolarretan soilik saltzea eta Saudi Arabiako superabitak AEBko bonuetan berrinbertitzea; trukean saudiarabiarrei segurtasun militarreko bermeak, babes diplomatikoa eta teknologia eta armamenturako sarbide pribilegiatua eskainiz. Akordio hori Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeko (LPEE) beste kide batzuengana zabaldu zen berehala.

Sistema horrek AEBrentzako zirkulu bertutetsua sortu zuen: petrolioaren erosketak dolarrak sortzen ditu eta zor merke gisa berriro AEBra itzultzen da, urrearen aroaren osteko likidezia globala egonkortuz. Petrolioa munduko kanpo merkataritzaren %10 baino ez zen (egun %5 baino gutxiago da), baina hala ere, efektu biderkatzaileen eraginez, dolarraren erabilera beste ondasun batzuetara hedatu zen. Izan ere, herri inportatzaile orok, dolarrak pilatu behar zituen petrolioa erosi ahal izateko, eta eraginkortasunagatik, dibisa ezberdinen arteko truke-eragiketak saihestearren, errazagoa zen beste salerosketetan ere dolarra erabiltzea. Petrodolarrak, ordurako AEBk bazuen hegemonia mantentzen eta zabaltzen lagundu zuen. Dolarren eskaera handitu zuen, birziklatze finantzario globala indartu zuen eta AEBk bere kanpo-posizioa frikzio gutxiagorekin finantzatzea erraztu zuen. Baina hegemoniari faktore sakonagoek eusten diote.

Bestalde, okerra da esatea “dolar-urre” patroia «dolar-petrolio» patroiagatik ordezkatu zela. Urrea aingura neutrala zen, berezko balio unibertsalekoa, aldakortasun produktibo eta geopolitiko eskasekoa. Petrolioa, aldiz, lehengai suntsikorra da, prezio oso aldakorra du, berezko balio erreserba bezala ez du balio, eta gatazken mende dago.

Dibisa hegemoniko batek hiru funtzio global betetzen ditu: kanpo merkataritzarako kanbio-bitartekoa, ondasunak fakturatzeko kontu-unitatea eta balio-gordailua, adibidez banku zentralen erreserbetan. Dolarrak aise betetzen ditu, eta horrek «gehiegizko pribilegioak» ahalbidetzen dizkio. Defizit komertzialak eta fiskalak -ahalmenen gainetik kontsumitzea alegia-, debaluazio gabe, beste inori diruaren inprimaketak eragingo liokeen inflazioa gabe eta interes baxutan finantza ditzake, munduak dolarrak eta zor publikoko bonuak eskatzen dizkion bitartean. Gainera, botere geopolitikoa eskuratzen du, transakzioak sostengatzen dituen arkitektura juridiko eta operatiboa menperatzen duelako. Besteak beste, Swift mezularitza finantzarioko sare globala, nazioarteko ordainketa estandarizatuen jarraibideak trukatzeko sarea, munduko herrialde gehienak eta 11.000 banku eta erakunde baino gehiago konektatzen dituena. Mezularitza sare alternatiboek ez dute horrenbesteko hedadura lortu: Europako SEPAk 41 herrialde eta 5.000 banku inguru konektatzen ditu, eta, Txinako CIPSek, 121 herrialde eta 1.800 banku inguru. Arkitektura horren kontrolak hainbat zigor mota erabiltzea ahalbidetzen dio AEBri, hala nola, kontuak eta jabetzak blokeatzea, finantza-merkatuetan sarbidea mugatzea edota inbertsio eta merkataritza debekuak.

Petrodolarraren sistemak ahultze progresiboa erakusten du. Hainbat herrialdek urte batzuk baitaramatzate petrolio salmentetan yuanak, euroak eta errubloak onartzen; eta antza, AEBk Persiako Golkoan duen botere geopolitikoa higatzen doa. Gainera, Asiak xurgatzen du LPEE+ esportazioen hiru laurdena. Horrek logikoa egingo luke petrolioa dolarra ez den beste moneta batzuetan fakturatzea. Ahultze horrek dolarraren hegemoniaren mantenuan sistemak historikoki izan duen pisua apaltzea dakar. Baina horregatik dolarraren hegemonia galtze bidean dagoela ondorioztatzea urrun joatea da. Egia da munduko banku zentraletako erreserbetan duen pisua galdu duela azken 25 urteetan dolarrak, %71tik %57ra. Baina beste bi funtzioetan tinko dirau. Dibisen merkatuan, eragiketa guztien %88an dolarrak parte hartzen du (7 puntu jaitsi da mende hasietatik); kanpo zorraren %65 dolarretan da (10 puntu); deribatuen merkatuetan %70-75 (-5 puntu); eta lehengaien merkatuan %90 (-5 puntu). Hausnarketarako balio behar lukeen erreferentzia: AEB munduko barne produktu gordin nominalaren %27 da. Gainera, ekonomia handiena duen herria da, gehien inportatzen duena, baita ondare garbi eta burtsa-balio handiena dituena. Elementu horiek guztiak ezin ahaztu hegemoniaz dihardugunean.