Gazteen Euskal Behatokiaren azken txostenak egin duen argazkia zehatza bezain kezkagarria da: EAEko 18 eta 34 urte bitarteko gazte batek hileko soldata garbiaren %64,2 erabili beharko luke hipoteka baten lehen kuota ordaintzeko. Alokairuan ere kopuruak ez du hobera egiten: batez besteko soldataren %52,4 etxebizitza baten errentan galduko litzateke. Bi aukerek aise bikoizten dute finantza erakundeek kreditu bat ematea baloratzeko ezartzen duten gehieneko zorpetze muga: soldataren %30.

Etxebizitzen batez besteko prezioa, hipoteka interes batez besteko tasa, kredituen batez besteko iraupena eta gazteen batez besteko soldatak kontuan hartuta -beti etxebizitzaren balio osoaren %80ko mailegua eskatzen bada-, kalkulua egin dute Lakuako Gobernuak atzo aurkeztutako “Emantzipazioaren giltzak Euskadin” dokumentuan. Datuek argi utzi dute gazteen artean emantzipazioa geroratutako jomuga bihurtzen ari dela.

Izan ere, hiru gaztetatik bat bakarrik bizi da familiaren etxetik kanpo (%32,3), eta hori egiteko batez besteko adina 29,8 urtera arte igo da, Europako batez bestekoa (26,2 urte) baino hiru urte eta erdi gehiago. Emantzipatutako gazteen artean, 30 urtetik beherako gehienak alokairuan bizi dira; 30 eta 34 urte bitartekoen artean, berriz, erosketa da aukera nagusia. Gainera, 18 eta 34 urte bitarteko gazte emantzipatu gehienak (%60,8) bikotekidearekin bizi dira.

Azterlanaren beste datu bat da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako gazteen batez besteko soldata hilean 1.564 eurokoa dela, baina 18-29 urteko adin-tartean daudenak 1.381 eurora baino ez dira iristen. Zifra horiekin, eta etxebizitza baten batez besteko prezioarekin -245.259 euro-, etxebizitza eskuratzea kimera bihurtu da. Gomendatutako zorpetze mugen barruan kokatzeko eta bakarrik etxebizitza bat eskuratzeko, soldatak %114 gora egin beharko luke.

Arazoa larriagoa da emakume gazteen artean, batez beste gizonek baino 179 euro gutxiago kobratzen baitute, eta etxebizitzaren gaineko eragina biderkatu egiten da. 18 eta 34 urte bitarteko emakume batek soldataren %69,9 erabili beharko luke hipoteka ordaintzeko, eta gizonek, berriz, %62,1. Alokairuan ere antzeko zerbait gertatzen da: soldata baxuenen ondorioz, emakumeen finantza ahalegina handiagoa da, nahiz eta pisuaren prezioa berdina izan.

Herrialdeei dagokienez, salerosketa eta alokairu prezio altuenak dituen lurraldea Gipuzkoa da. Etxebizitza libre batek batez beste 284.081 euro balio du herrialdean, eta pisu bat alokatzeak 854 euro hilean, EAEko batez besteko 819 euroren aldean.

PREKARITATE ILUSTRATUA

Kualifikazio altuak ez du egonkortasuna ekartzen. Txostenaren arabera, azken hamarkadan goi mailako titulazio tasa hamar puntu baino gehiago igo da. Zehazki, 2024an, 25 eta 34 urte bitarteko biztanleen %67,8k goi mailako titulazioa zuen, EBko batez bestekoa baino hogei puntu gehiago. Hala ere, ikasketak luzatzeak enplegagarritasuna hobetzen duen arren, lan merkatuan beranduago hartzen dira gazteak, eta horrek emantzipazio prozesua atzeratzen du.

Soldatapeko gazteen %40k aldi baterako kontratuak ditu, eta heren batek lanaldi partzialean lan egiten du. Aldi berean, hamar gaztetik zortzik zerbitzuen sektorean lan egiten dute, eta industriak -euskal eredu ekonomikoaren ikurra- gazteen %16,3 baino ez ditu enplegatzen.

Emaitza da sobera prestatutako eta, aldi berean, ziurgabetasunean harrapatutako belaunaldia dela. Lana dutenen %41ek uste du bere kondizioek okerrera egingo dutela edo urtebeteko epean lana galduko duela. Hala eta guztiz ere, langabezian daudenak nahiko baikorrak dira: %70ek uste dute datozen hilabeteetan lana aurkituko dutela.

EMANTZIPATZEKO PREMIA HANDIA

Txostenak egiturazko kontraesan bat erakusten du. Emantzipatu gabeko 25-29 urteko hamar gaztetik ia zortzik etxetik alde egin nahi lukete, baina ia ezin dute egin. 18 eta 34 urte bitartekoen artean, diru sarrera propioak dituzten 58.000 pertsonak etxebizitza behar dute, eta zifra hori gorantz doa 2019tik. Desio hori islatzen duen datu bat da iaz, Etxebiden, 18-34 urteko gazteen 37.306 etxebizitza-eskaera jaso zituztela.

Emantzipazioaren atzerapen horrek, gainera, ondoez emozionala eragiten die gazteei. Egoera hori pairatzen dutenek 10etik 6,8 punturekin baloratzen dute beren ongizate psikologikoa, emantzipatuta bizi direnek edo emantzipatu nahi ez dutenek baino lau hamarren gutxiagorekin.

Amatasunaren eta aitatasunaren atzerapena da emantzipazio berantiarraren beste ondorioetako bat. Alde horretatik, oraindik seme-alabarik ez duten baina etorkizunean guraso izan nahi luketen 15-29 urteko gazteen %32k uste du ez dela posible nahi luketen adinean izatea, batez beste 30 urterekin. Amatasun eta aitatasun indize geroratu hori handitu egin da azken urteetan, eta handiagoa da emakumeen artean (%36) gizonen artean baino (%29).

LAKUAKO GOBERNUAREN NEURRIAK

Gazteen Euskal Behatokiaren txosten berri honen adierazleek erakusten dutenez, finantza krisiaren, covid- aren pandemiaren eta bizitzaren kostuaren gorakadaren ondoren, gazteek etxebizitzaren harresiari aurre egin behar diote orain.

Xabier Legarreta Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuordeak nabarmendu zuen gazteen emantzipazioa «lehentasun estrategikoa» dela bere sailarentzat, eta hori lortzeko Emantzipa bezalako laguntzak bultzatu direla azaldu zuen.

Hori dela-eta, joan den urtean 6.000 eskaera baino gehiago izan zituztela adierazi zuen, eta aurten, aldiz, 3.000 baino gehiago. Datorren urtean, laguntza hori eskatzeko adina 23 urtera jaitsiko dela iragarri zuen.

Legarretak gogoratu zuen helburua dela EAEko gazteen emantzipazio tasa 2030ean %50era hurbiltzea, Europako batez bestekoaren antzekoa, eta familiaren etxea uzten duten gazteen batez besteko adina 28 urtetik behera jaistea, hain zuzen ere.