Aste honetan bertan izan da azken murrizketen berri. Horien artean, ibilbide luzeko gaueko hainbat trenen desagertzea, tartean, Hendaia-Paris joan-etorria egiten zuenarena. Egiaz, badira urte asko lehendabizi La palombe bleue eta gero Lunea izena zuen trenak ez zuela lehen bezala funtzionatzen, 2008an trenbide sarea oso zaharkitua zegoela-eta, Estatu frantses osoan eraberritze lan programa itzela hasi zenetik, hain zuzen (oraindik amaitu gabe dena). Horri, gainera, Tours eta Bordele arteko abiadura handiko trenaren burdinbidearen eraikuntza gehitu zitzaion gerora. Ondorioz, lehen gauero izaten zen trena, asteburutara soilik mugatu zuten eta 2011ko abenduan beste ibilbide batera eraman zuten, Frantziaren erditik igarotzen den lineara, alegia. Horretarako, Okzitaniako Tolosan egin behar da gaueko trenarekin lotura eta bidea, zinez, luze egiten da (12 ordu).

«Linea hori mantenduko da gutxienez abiadura handiko trena hara iritsi arte, ezin baitute hiri handi hori Parisekin loturarik gabe utzi», dio Geronimo Prieto tren-gidari eta LABeko kideak. Alta, Alain Vidalies Garraio estatu idazkariak uztailaren 1ean egungo gaueko zortzi lineetatik sei desagerrarazteko iragarritako deliberoarekin, «Estatuak bere erantzukizunari uko egiten» diola uste du: «Lanena aitzakia da bere eskumeneko eginbeharra alboratzeko, argiki esan baitu, enpresa pribaturen batek linea esplotatu nahi badu egin dezakeela. Eta errentagarritasun ezarena, hein batean ere bai. Hendaiatik Pariserainoko trena jende askok erabiltzen zuen eta ez soilik asteburuetan. Gauez bidaiatu eta hotela aurreztea bideratzen zuen. Jakina, hainbeste urte halako zerbitzu eskasa emanez, orain beste alternatibak sortu dira –hegazkin merkeak eta berriki autobusak– eta jendeak beste garraiobidetara jo du halabeharrez».

Peio Dufau trenbidetako langile eta CGT sindikatuko ordezkariarentzat «halako dinamika kaskarrarekin», ez da harritzekoa zerbitzua defizitarioa izatea. «Baina, baldintza txarrak izanik ere, egun Tolosatik igotzen dena bete-beteta joaten da. Lehen zegoen baldintzetan Hendaia-Paris zuzenean jarriko balute, ez zen dirurik galduko».

Gobernuak, halere, gaueko trenei erabilpen urria eta galera izugarriak egozten dizkie (urtean 340 milioi eurokoak). Prietoren aburuz, ordea, publikoa den zerbitzua pribatizatzeko xedea dago Estatuaren jokamoldearen atzean: «Lehen urratsa da. Orain gaueko trenekin egingo du, baina gerora berdin jokatuko du egunekoekin ere. Enpresa pribatuen edo erregioetako kontseiluen gain utziko du ustiapena. Finean, bere ardura alboratu eta gastua gainetik kentzea bilatzen du». Arazoa globalagoa da Dufauren iritziz. «Egun SNCFko trenak eta bagoiak ordainduak dira. Kontua da trenak trenbideetatik pasaraztea gero eta garestiago dela. SNCFk dirurik ez badu ateratzen, eragile pribatu batek ere ez seguru asko, eta zerbitzua moteltzen joango da».

24 TER tren gutxiago

Gaueko tren zerbitzu gehienak kentzearen iragarpenarekin bateratsu jakin da erregio mailako TER izeneko hainbat ere kenduko dituztela, gidariak falta direlako. Akitania Handia erregioan, 24 tren preseski. SNCFren aldebakarreko erabakiak sutan jarri ditu erakundeko arduradunak. Izan ere, 2002tik zerbitzu hori bermatzea erregioaren ardura da eta tren konpainiarekin duen hitzarmena haustea leporatu dio Alain Rousset Akitaniako presidenteak SNCFri. «Adostutako zerbitzua berehala ez badu berrezartzen, neurriak hartuko ditugu», adierazi du Erregioak urtero 120 milioi euro ematen dituela eta tren berriak erosten inbertsio handiak egin dituela gogoratuta.

Gidari berriak formatzeko eta kontratatzeko aurreikuspen eza ez da kasualitatea Prietoren ustetan: «Abiadura handik trena datorren urtean abian izango da eta udan gidarien estatus berria jarriko da plantan, enpresa pribatukoekin parekatuz. Orduan gidariak soberan izango dituztelakoan, jadanik berriak formatzen ez dute inbertitu eta orain ez dira gauza zerbitzua bermatzeko». Bere lankide Peio Dufauk «hondamendi» hau aurrez iragarri eta salatzen urteak daramatzatela gogoratu du: «Erabiltzaile asko kexu dira eta guregana ere etorri izan dira; material zaharkitua, langile murrizketa etengabeak, mantentze lan gero eta gutxiago, segurtasun arazoak… Badirudi ez dutela gehiago trenik nahi. Eta gero COP21 gailurrean trenaren aldeko apustua egin behar dela diote. Harrigarria da gertatzen ari dena!».

Orain urte eta erdi abiatutako trenbideetako erreforma gorabehera, dagoen zor izugarria nola konpondu da sakoneko arazoa CGTko kidearen ustez. «Estatuak enpresa publikoak sortu ditu, RFF esaterako, zorpetze hori gainetik kentzeko. Baina gero ez du behar adina lagundu trenbideak konpontzeko eta SNCFri abiadura handiko linea piloa sortzea agindu zion. Hamabost urteren buruan dena usteldu da. Egun soilik zorraren interesak ordaintzeko ematen du. Ez da posible sistema horrela mantentzea. Trena izugarri garesti bilakatzen ari da eta kalitate txarrekoa, gainera».

Hurbileko edo ibilbide luzeko, abiadura handiko, eguneko edo gaueko izan, kontua da agintariek diru hori guztia herritarren poltsikotik jasotzen dutela, bai zergen bidez bai bidaia txartelen bidez. Horren trukean zerbitzu publiko egokia eman beharko lukete, baina, dirudienez, kudeaketa eta inbertsio estrategikoetan egindako okerrek aipatu makurrak ekarri dizkio duela oso gutxira arte Parisek hainbeste famatzen zuen tren sareari.